Vị trí của tâm tí học trong hệ thống khoa học

1. Vị trí của tâm tí học trong hệ thống khoa học

Thời kì cổ đại, khoa học thống nhất trong triết học và trong quá trình phát triển khoa học phân hoá thành các bộ môn khoa học khác nhau, mỗi ngành khoa học đều có liên quan mật thiết với nhau trong sự thống nhất của thế giới, đồng thời lại có vị trí độc lập vì có đối tượng nghiên cứu riêng của mình. Ph. ăng ghen đã nói: "Mỗi khoa học phân tích một đạng riêng của vận động hay một dãy những dạng vận động liên quan và chuyển tiếp từ dạng nọ sang dạng kia".

Triết học duy vật biện chứng là khoa học cơ sở, là kim chỉ nam cho mọi khoa học dù là khoa học tự nhiên, xã hội hay kĩ thuật Khoa học tự nhiên nghiên cứu sự vận động của tự nhiên như hoá học, vật lí học, sinh vật học... Khoa học xã hội nghiên cứu sự vận động của xã hội, các hình thái xã hội, các góc độ khác nhau như văn học, lịch sử, dân tộc học... giữa khoa học xã hội và khoa học tự nhiên, vì tâm lý học nghiên cứu các hoạt động tâm lý con người. Các hiện tượng tâm lý người có cơ sở vật chất là đặc điểm sinh học (cơ thể, não, giác quan, hệ thần kinh) và đồng thời tâm lý người lại có bản chất xã hội, phản ánh cuộc sống xã hội lịch sử vì thế tâm lý học vừa có tính chất của khoa học tự nhiên và vừa có tính chất của khoa học xã hội.

Với vị trí đó, tâm lý học có quan hệ mật thiết và sử dụng thành quả của các khoa học để giải thích nghiên cứu đời sống tâm lý con người.

Tâm lý học và triết học

Là một ngành khoa học được tách ra từ triết học và trở thành khoa học độc lập vào năm 1879, tâm lý học đã lấy triết học làm nền tảng phương pháp luận của việc nghiên cứu tâm lý.

Các luận điểm cơ bản của triết học chỉ đạo phương hướng Phát triển tâm lý học và giải quyết các vấn đề cơ bản của tâm lý: bản chất tâm lý, động lực của sự phát triển tâm lý, xu hướng phát triển tâm lý... giúp cho tâm lý học đạt được những thành tựu khoa học to lớn và phục vụ đời sống xã hội.

Ngược lại, tâm lý học cũng đóng góp cho triết học nhiều thành tựu nghiên cứu để minh chứng và cụ thể hoá các tư tưởng triết học làm phong phú triết học. VI. Lê nin đã chỉ ra rằng muốn xây dựng và phát triển phép biện chứng và lí luận nhận thức cần phải dựa vào tâm lý học, dựa vào "Lịch sử phát triển trí tuệ của trẻ", "Lịch sử phát triển tâm lý động vật".

Tâm lý học và sinh học thần kinh cấp cao

Theo C. Mác: Tâm lý, ý thức chẳng qua là hiện thực khách quan chuyển vào trong não, cải tổ trong não. Não chính là cơ sở vật chất của hiện tượng tâm lý người. Vì vậy các tri thức của sinh vật học, đặc biệt là sinh lí học thần kinh giúp cho tâm lý học nghiên cứu, giải thích được các hiện tượng tâm lý khác nhau của con người từ chú ý, tri giác, trí nhớ, đến các hiện tượng tâm lý cao cấp như tình cảm, năng lực tạo ra sự vững chắc của khoa học tâm lý.

Khi nghiên cứu sinh lí học thần kinh của người cần phải nghiên cứu nó trong mối quan hệ với tâm lý người, nếu không con người chỉ là một loài động vật thuần túy và sẽ rơi vào thuyết sinh vật hoá con người.

Tâm lý học và giáo dục học

Đối tượng của giáo dục học là quá trình dạy học và giáo dục con người ở các lứa tuổi khác nhau. Đời sống tâm lý con người rất phong phú, phức tạp vừa mang cái chung của cả cộng đồng người chịu sự quy định của các điều kiện lịch sử xã hội cụ thể, vừa mang cái riêng của một lứa tuổi, cái chủ thể của một người cụ thể.Vì vậy muốn thành công trong dạy học và giáo dục thì phải hiểu tâm lý con người để có hướng tác động cho phù hợp. Tâm lý học là cơ sở cho giáo dục học, cung cấp những tri thức về tâm lý người, vạch ra đặc điểm tâm lý, quy luật hình thành, phát triển tâm lý con người với tư cách vừa là chủ thể vừa là khách thể của giáo dục.

Ngược lại, những nghiên cứu lí luận và thực tiễn của giáo dục học là các minh chứng cho sự đúng đắn, khoa học của các kiến thức tâm lý, làm phong phú thêm cho khoa học tâm lý, tạo ra điều kiện cho sự ứng dụng của tri thức tâm lý vào cuộc sống và phục vụ cuộc sống xã hội.

Ngoài ra, tâm lý học còn có mối quan hệ mật thiết với các bộ môn khác của khoa học tự nhiên và khoa học xã hội như Dân tộc học, Điều khiển học, Sử học, Toán học...

Do vị trí của tâm lý học trong hệ thống các khoa học nên khi học tập nghiên cứu tâm lý vừa phải chú ý đến tính chất xã hội của hiện tượng tâm lý và vừa phải chú ý thích đáng đến cơ sở khoa học tự nhiên của tâm lý người. Mặt khác, người làm công tác tâm lý học phải có kiến thức toàn diện cả về các lĩnh vực tự nhiên và cả lĩnh vực khoa học xã hội, có như vậy công tác giảng dạy nghiên cứu ứng dụng tâm lý học mới đạt hiệu quả. đồng thời đưa khoa học tâm lý phát triển.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Giáo trình Tâm lý học đại cương
  • Tác giả: Nguyễn Xuân Thức (Chủ biên) - Nguyễn Quang Uẩn - Nguyễn Văn Thạc - Trần Quốc Thành - Hoàng Anh - Lê Thị Bừng - Vũ Kim Thanh - Nguyễn Kim Quý - Nguyễn Thị Huệ - Nguyễn Đức Sơn
  • Nguồn: Nhà Xuất bản Đại học Sư Phạm, 2007

Có thể bạn muốn xem

"Like" us to know more!