Trường Tôn Thành chia mạnh hợp yếu, đánh Đột Quyết

Trường Tôn Thành chia mạnh hợp yếu, đánh Đột Quyết

Chu Tịnh đế Đại Đinh nguyên niên thời Nam Bắc Triều (năm 581), tướng quốc nước Chu là Tùy vương Dương Kiên lấy danh “nhường ngôi”, phế Chu Tịnh đế làm Giới công, tự lập làm hoàng đế, thiết lập một triều đại mới, đổi quốc hiệu là Tùy.

Buổi đầu dựng nước, lãnh thổ nhà Tùy nhỏ hẹp chỉ có hơn một ngàn huyện tại Trung Nguyên, với gần 3 triệu người. Vùng đất đai rộng lớn ở giữa từ phía bắc Trường Thành đến phía nam Trường Giang do xứ Đột Quyết hùng mạnh và nước Trần ngày một suy tàn chiếm cứ.

Dương Kiên sau khi lên ngôi, vào tháng 9 năm thứ nhẩt nhà Tùy, phái Tả Bộc Xạ Cao Cảnh lãnh binh chinh phạt nước Trần. Đột Quyết thừa cơ liên hiệp với Thứ sử Doanh Châu là Cao Bảo Ninh ở phía bắc Trung Nguyên xâm phạm bờ cõi nước Tùy, tấn công vây hãm cửa ải Lâm Du (Sơn Hải quan), chuẩn bị đánh xuống phía nam.

Dương Kiên bị bức phải lui quân, biết cường địch đang ở phía bắc, nếu không đánh bại Đột Quyết trước thì chẳng những không thể thống nhất Trung Nguyên mà còn nguy hiểm cho quốc gia.

Đột Quyết là tộc du mục nổi lên ở phương bắc vào thời mạt Nguỵ. Vì có kỵ binh thiện chiến, căn cứ địa lại ở thảo nguyên mênh mông, nên hành động mau lẹ, đến đi khôn lường, thường tấn công chớp nhoáng, đánh xong rút ngay, né tránh giao tranh, rất khó đối phó.

Tháng 12 năm 1 Tùy Khai Hoàng (năm 581), Đột Quyết Đà Bát Khả Hãn mắc bệnh chết, nội bộ bắt đầu tranh giành quyền lực. Cuối cùng cháu của Đà Bát là Nhiếp Đồ lên làm thủ lĩnh, lấy hiệu là Sa Bát Lược Khả Hãn, dựng “Nha Trướng” (tức đại bản doanh của Khả Hãn) tại Đô Cận Sơn (Hàng Ái sơn thuộc Mông Cổ).

Lúc này Trường Tôn Thành là quan của triều Bắc Chu cũ, nay mới nhậm chức đô uý, dâng thư cho vua Tùy nói: “Đột Quyết tương đối mạnh, nay không phải là lúc để thảo phạt. Nhưng quan hệ giữa thúc điệt huynh đệ của họ ngày một bất hòa, chúng ta nên thừa cơ này dùng sách lược “viễn giao cận công, li cường hợp nhược” (xa thân gần đánh, chia mạnh hợp yếu), khiến nội bộ xứ Đột Quyết hiềm nghi ganh ghét lẫn nhau, từ đó mà tự suy yếu”. Dương Kiên xem thư xong cả mừng, triệu Trường Tôn Thành vào cung hỏi han, và chấp thuận sách lược của Trường Tôn Thành.

Sau đó Dương Kiên phái Thái Bộc Nguyên Huy ra Y Ngô (huyện Cáp Mật, tỉnh Tân Cương), mang theo lễ vật kết giao với Điếm Quyết Khả Hãn. Khi sứ giả của Điếm Quyết đến Tùy, Dương Kiên cố ý đem địa vị của sứ giả Điếm Quyết đặt trên sứ giả của Nhiếp Đồ nhằm lôi kéo Điếm Quyết, đồng thời chia rẽ nội bộ của họ.

Dương Kiên cử Trường Tôn Thành làm Xa Kỵ tướng quân, ra Hoàng Long Đạo (thành phố Triều Dương, tỉnh Liêu Ninh), mang theo vàng bạc tặng thủ lĩnh các bộ lạc Hề, Tập, Khiết Đan và yêu cầu họ đưa đi bái kiến với Xử La Hầu, đồng thời gài tâm phúc lại đó, dụ Xử La Hầu qui thuận nhà Tùy. Hai thế lực khá mạnh của xứ Đột Ọuyết đã bị nhà Tùy lôi kéo, đủ sức kiềm chế Nhiếp Đồ. Nội bộ Đột Quyết càng thêm mâu thuẫn. Nhiếp Đồ Khả Hãn buộc phải chia binh làm hai cánh quân canh giữ lãnh địa của mình, đề phòng Khả Hãn khác tập kích.

Tháng 5 năm Tùy Khai Hoàng thứ hai (năm 582), Nhiếp Đồ thống lĩnh 40 vạn quân xâm nhập Trường Thành, đến tháng 12 đã tiến sâu tới Võ Uy Thiên Thủy, Kim Thành (Cam Túc, Lan Châu), Diên An. Nhiếp Đồ còn muốn đánh tiếp xuống phía nam nhưng Điếm Quyết Khả Hãn mượn cớ không theo, lui binh về Y Ngô.

Trường Tôn Thành nhân cơ hội này phao tin qua con trai của Nhiếp Đồ rằng: “Thiết Lặc (nằm ở hai phía đông tây ngoài biên giới phía bắc của Mông Cổ) muốn làm phản, sẽ tập kích Nha Trướng của Nhiếp Đồ”. Nhiếp Đồ e ngại vội rút quân về.

Tùy Khai Hoàng năm thứ 3 (năm 583) Nhiếp Đồ lại cùng Đại La Tiện khởi binh nam tiến, nhưng do mâu thuẫn nội bộ sâu sắc, lại thêm trong nước liên tục bị hạn hán và dịch châu chấu hoành hành, nên cuối cùng cũng chỉ xâm lấn biên giới nhà Tùy vài lần mà thôi.

Tháng 4 năm Tùy Khai Hoàng thứ 3, Dương Kiên sau 3 năm chuẩn bị thực lực gia tăng, muốn diệt trừ họa Đột Quyêt, mà xứ Đột Quyết lúc này nội bộ xâu xé lẫn nhau thực lực suy yếu rất nhiều, vì thế Dương Kiên hạ lệnh khởi binh tấn công toàn diện Đột Quyết.

Dương Kiên bổ nhiệm Vệ vương Dương Sảng làm Nguyên soái hành quân, thống lĩnh 20 vạn binh mã đánh vào ba mục tiêu của Đột Quyết; Hà Gián vương Dương Hoằng cùng Tổng Quản Hạ Châu Đậu Lồ Tích thống lĩnh 7 vạn quân kỵ binh, bộ binh chủ lực tấn công Nhiếp Đồ tại vùng Hà Sáo; Tổng Quản Tần Châu Đậu Vinh Định và Tổng quản U Châu Am Thọ chia làm hai cánh quân tấn công Đại La Tiện ở phía tây và Cao Bảo Ninh ở phía bắc, phối hợp cùng quân chủ lực hành động.

Dương Sảng xuất binh gặp Nhiếp Đồ tại Bạch Đạo (vùng tây bắc thành phố Hô Hoà Hạo Đặc thuộc nội Mông cổ). Tổng Quản quân Tuỳ là Lý Sung dẫn 5000 kỵ binh tinh nhuệ thừa cơ Nhiếp Đồ không phòng bị, đột nhiên tập kích, đánh bại quân Đột Quyết. Nhiếp Đồ phải vứt bỏ giáp bào, trốn vào trong cỏ mà chạy. Tàn binh còn lại không còn chủ tướng, hết lương thực lại thêm bệnh dịch lan tràn, người chết vô số.

Phía đông, Âm Thọ xuất binh đánh Hòa Long (thành phố Triều Dương, Liêu Ninh), Cao Bảo Ninh bỏ thành chạy đến Khiết Đan, bị thuộc hạ giết chết, Âm Thọ chiếm lĩnh Hoà Long. Phía tây, quân của Đậu Vinh Định đánh bại quân Đại La Tiện tại Cao Việt Nguyên (tây bắc Võ Uy, tỉnh Cam Túc). Nhà Tùy xuất binh lần này gây thiệt hại nặng cho Nhiếp Đồ khiến nội bộ Đột Quyết vì thất bại mà trách cứ lẫn nhau, mâu thuẫn càng sâu sắc. Dương Kiên tiếp tục thi hành sách lược “ly cường hợp nhược”, khiến nội bộ Đột Quyết liên tục chém giết lẫn nhau.

Trường Tôn Thành nhân dịp này phái người tới thương thuyết với Đại La Tiện: “Nhiếp Đồ không chỉ đem thất bại lần này qui tội cho ngài mà còn thừa cơ thi hành kế hoạch định sẵn của ông ta là hủy diệt bản doanh ở Bắc Nha của ngài. Ngài nên sớm phòng bị mới được”.

Đại La Tiện bèn phái người tới gặp Trường Tôn Thành, Trường Tôn Thành nói với sứ giả rằng: “Điếm Quyết đã giao hảo với nha Tùy Nhiếp Đồ chẳng thể làm gì được; nếu Đại La Tiện kết giao với Tùy thì lực lượng càng mạnh, còn sợ gì Nhiếp Đồ trách tội và làm nhục nữa?”. Sau khi sứ giả trở về báo cáo, Đại La Tiện bèn kết giao cùng nhà Tùy.

Nhiếp Đồ nghe tin Đại La Tiện kết giao với Tùy thì vô cùng tức giận đem quân tập kích Bắc Nha, giết mẹ của Đại La Tiện, cướp đi rất nhiều người và súc vật.

Đại La Tiện trở về không chốn nương thân, bèn chạy về phía tây đến với Điếm Quyết. Điếm Quyết hay tin thì cả giận, bèn để Đại La Tiện mang binh tấn công Nha Trướng, có gần 10 vạn kỵ binh của các bộ lạc khác theo về với Đại La Tiện. Đại La Tiện xuất binh tấn công Nhiếp Đồ, đánh đâu thắng đó, thu lại đất đai đã mất.

Từ đó trở đi hai bên không ngừng chém giết lẫn nhau, cả hai cùng phái sứ giả đến Trường An thỉnh cầu vua Tùy viện trợ, Dương Kiên liên tiếp từ chối, khiến đôi bên tiếp tục đánh nhau, mâu thuẫn càng thêm sâu sắc, lực lượng càng suy yếu.

Tháng Hai năm Tùy Khai Hoàng thứ tư (năm 584) Điếm Quyết Khả Hãn đầu hàng nhà Tùy. Tháng Chín cùng năm, vì liên tiếp thất bại nên Nhiếp Đồ Khả Hãn cũng xin kết giao hoà hiếu. Thiên Kim công chúa tự xin đổi họ Dương, làm con gái vua Tùy, Dương Kiên đều chấp thuận và cải phong cho Thiên Kim công chúa thành Đại Nghĩa công chúa.

Năm Khai Hoàng thứ năm đời nhà Tùy (năm 585), Nhiếp Đồ vừa bị Điếm Quyết vây hãm, lại sợ Khiết Đan tập kích hậu phương nên vào tháng 7 sai sứ giả cấp báo với nhà Tùy xin đưa bộ lạc tới vùng Mạc Nam Bạch Đạo Xuyên (tây bắc thành phố Hô Hoà Hạo Đặc, Nội Mông) lánh nạn.

Lúc này Đại La Tiện vì được Tùy trợ giúp, thế lực ngày càng lớn mạnh, các bộ lạc ở Thiết Lặc, Y Ngô, Qui Từ (huyện Khố Xa, Tân Cương) đều theo phò, Đại La Tiện xưng hiệu là “Tây Đột Quyết”, rất có chiều hướng thay thế Nhiếp Đồ để trở thành thủ lĩnh Đột Quyết.

Chính vì lẽ này, Dương Kiên chấp thuận thỉnh cầu của Nhiếp Đồ, cung cấp y thực, ban cho xa mã cùng các tài vật khác và phái Tấn vương Dương Quang phát binh viện trợ.

Nhiếp Đồ đã có chỗ dựa vững chắc liền tấn công và đánh tan Đại La Tiện. Lúc ấy nước A Bát thừa cơ đến cướp vợ con của Nhiếp Đồ. Dương Kiên hạ lệnh tấn công A Bát đoạt lại vợ con cho Nhiếp Đồ và đem toàn bộ chiến lợi phẩm ban tặng cho Nhiếp Đồ.

Nhiếp Đồ vô cùng cảm kích bèn lập ước, lấy Lũy Sa Thạch làm biên giới, dâng biểu rằng: “Hoàng đế đại Tùy là vị thiên tử chân chính, từ nay về sau, tiểu nhân không dám dấy binh cậy hiểm, trộm dùng danh hiệu, nguyện cúi đầu quì gối, làm tôi tớ suốt đời”.

Như vậy, thế lực uy hiếp phía bắc nhà Tùy đã tạm thời bị tiễu trừ, Dương Kiên tập trung toàn lực tiêu diệt nước Trần. Việc bình định Đột Quyết đã mang lại cục diện có lợi cho nhà Tùy, Trường Tôn Thành có công lớn.

“Kỳ hạ công thành ”

Đánh thành trì là hạ sách.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Binh pháp Tôn Tử và hơn 200 trận đánh nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc
  • Tác giả: Hoàng Phác Dân, Ngô Như Tung
  • Dịch giả: Lê Khánh Trường
  • Nhà xuất bản Mũi Cà Mau
  • Nguồn: tusachcuaban