Thiên V: Thế

Thiên V: Thế

Phàm trị chúng như trị quả, phân số thị dã; đấu chúng như đấu quả, hình danh thị dã; tam quân chi chúng, khả sử tất thụ địch nhi vô bại giả, kỳ chính thị dã. Binh chí sở gia, như dĩ đoạn đầu noãn giả, hư thực thị dã.

Phàm chiến giả, dĩ chính hợp, dĩ kỳ thắng, cố thiện xuất kỳ giả, vô cùng như thiên địa, bất kiệt như giang hà. Chung nhi phục thủy, nhật nguyệt thị dã. Tử nhi phục sinh, tứ thời thị dã. Thanh bất quá ngũ, ngũ thanh chi biến, bất khả thăng thính dã. Sắc bất quá ngũ, ngũ sắc chi biến, bất khả thăng quan dã. Vị bất quá ngũ, ngũ vị chi biến, bất khả thăng thường dã. Chiến thế bất quá kỳ chính, kỳ chính chi biến, bất khả thăng cùng dã. Kỳ chính tương sinh, như hoàn chi vô đoan, thục năng cùng chi?

Kích thủy chi tật, chí ư phiêu thạch giả, thế dã; chí điểu chỉ tật, chí ư hủy chiết giả, tiết dã. Thị cô thiện chiến giả, kỳ thế hiểm, kỳ tiết đoản. Thế như hoắc nỗ, tiết như phát cơ.

Phân phân vân vân, đấu loạn nhi bất khả loạn dã; hỗn hỗn độn độn, hình viên nhi bất khả bại dã. Loạn sinh ư trị, khiếp sinh ư dũng, nhược sinh ư cường. Trị loạn, số dã; dũng khiếp, thế dã; cường nhược, hình dã. Cố thiện động địch giả: hình chi, địch tất tòng chi; dữ chi, địch tất thủ chi. Dĩ lợi động chi, dĩ tốt đãi chi.

Cố thiện chiến giả, cầu chi ư thế, bất trách ư nhân, cố năng trạch nhân nhi nhiệm thế. Nhiệm thế giả, kỳ chiến nhân dã, như chuyến mộc thạch. Mộc thạch chi tính, an tắc tĩnh, nguy tắc động, phương tắc chỉ, viên tắc hành, cố thiện chiến nhân chi thế, như chuyển viên thạch ư thiên nhận chi sơn giả, thế dã.

Dịch nghĩa

Điều khiển số đông cũng như điều khiến số ít, đó là vấn đề tổ chức biên chế quân đội. Chỉ huy số đông hay số ít, đó là vấn đề hiệu lệnh chỉ huy. Thống lĩnh toàn quân mà gặp địch tấn công không bị bại trận, ấy là nhờ thuật biến hoá kỳ chính. Dùng binh đánh địch như lấy đá chọi trứng, ấy là nhờ biết vận dụng chính xác tránh thực chọn hư.

Phàm việc tác chiến, dùng chính binh đối địch, dùng kỳ binh thủ thắng. Cho nên, người giỏi dùng binh sẽ biến hoá phép tác chiến như trời đất không bao giờ cùng, như sông biển không bao giờ cạn. Lặn rồi lại mọc, như là mặt trăng mặt trời; qua rồi lại tái, giống như 4 mùa thay đổi. Âm nhạc chẳng qua có 5 âm giai, nhưng biến hoá của âm giai nghe sao cho hết; sắc màu chẳng qua có 5 màu; nhưng biến hoá của 5 sắc nhìn sao cho tận; vị chẳng qua có 5 vị, nhưng biến hoá của 5 vị nếm sao cho đủ. Chiến thuật chẳng qua có kỳ và chính, nhưng biến hoá của kỳ và chính là vô cùng. Kỳ chính chuyển hoá lẫn nhau giống như vòng tròn không đầu không cuối, nào ai có thể lần ra đầu mối?

Nước lũ chảy xiết cuốn phăng phiến đá, là nhờ thế nước lũ. Chim ưng chỉ 1 cú vồ đã xé nát con mồi, ấy là nhờ tiết chớp nhoáng. Nên người chỉ huy giỏi biết tạo nên cái thế hiểm, cái tiết chớp nhoáng thế hiểm giống như cung đã giương hết mức, tiết chớp thì giống như lấy nỏ phóng tên.

Trong lúc tác chiến, người ngựa rối ren mà không để cho bộ đội rối loạn. Hỗn độn mù mịt mà vẫn đâu ra đấy, vẫn duy trì được thế, tiết, để không bị bại.

Khiến địch hỗn loạn là do ta có tổ chức chặt chẽ; khiến địch khiếp sợ là do ta có lòng dũng cảm; khiến địch suy yếu là do ta có binh lực lớn mạnh. Chặt chẽ hay hỗn loạn là do tổ chức quyết định; dũng cảm hay khiếp sợ là do ưu thế tạo nên; lớn mạnh hay suy yếu là do thực lực đối sách lộ ra. Tướng giỏi biết điều động kẻ địch, nguỵ trang để dụ địch khiến kẻ địch di chuyển theo ý muốn của ta; dùng lợi nhỏ mà dụ địch, địch ắt đến để chiếm đoạt. Dùng cách đó mà điều động kẻ địch đến nộp mạng.

Người giỏi tác chiến là biết tạo nên tình thế có lợi, chứ không trách cấp dưới, biết chọn lựa và sử dụng nhân tài mà lạo lợi thế. Người giỏi lác chiến và tạo thế giống như lăn gỗ đá. Đặc tính của gỗ đá là ở chỗ bằng phẳng thì nằm nên, ở chỗ nghiêng dốc thì xê dịch, vuông thì dừng, tròn thì lăn. Cho nên người giỏi chỉ huy tác chiến giống như lăn hòn đá tròn từ trên núi cao vạn trượng xuống chân núi vậy. Đó chính là tạo thế vậy!

Tóm tắt nội dung

Trong thiên này, Tôn Tử chủ yếu bàn về việc trên cơ sở thực lực quân sự lớn mạnh hãy phát huy tài năng chỉ huy tác chiến của tướng soái, tích cực sáng tạo và vận dụng tình thế có lợi để đánh bại kẻ địch.

Chữ thế là binh thế, nghĩa là người chỉ đạo chiến tranh căn cứ vào ý đồ tác chiến nhất định mà biến đổi đúng đắn chiến thuật và sử dụng linh hoạt binh lực để tạo nên tình thế tác chiến có lợi. Tôn Tử chỉ ra rằng trong tác chiến đối địch, dù là tiến công hay phòng thủ, đều phải biết cách biến đổi binh lực và vận dụng kỳ chính. Tôn Tử nói: “Thế chẳng qua là kỳ và chính, đánh trận thì phải dùng chính binh đối địch, dùng kỳ binh thủ thắng”.

Đồng thời, quan hệ giữa chính và kỳ lại là hư thực khó đoán, biến hoá khôn lường, về mặt vận dụng chiến thuật, đó là vấn đề đánh chính diện và đánh 2 bên sườn: về sử dụng binh lực, đó là dùng chính binh đối địch và dùng kỳ binh thủ thắng; về chỉ huy tác chiến, đó là sử dụng linh hoạt “thường pháp” và “biến pháp”. Chỉ có tướng giỏi mới có thể căn cứ vào tình hình chiến trường mà linh hoạt vận dụng. Do đó, Tôn Tử đề cao “nhiệm thế”, đòi hỏi quân đội phải tạo “thế hiểm” như nước lũ và áp sát đối phương mà chớp nhoáng diệt địch (“tiết đoản”). Tôn Tử cũng chỉ rõ thủ đoạn chủ yếu của “nhiệm thế”, là thông qua nguỵ trang và đánh lừa mà điều động kẻ địch theo ý ta. Luận điểm của Tôn Tử về “thế” đầy tính chất biện chứng, có giá trị cao về triết học quân sự.

“Tam quân chi chúng, khả sử tất thụ địch nhi vô bại giả, kỳ chính thị dã”

Thống lĩnh toàn quân mà khi gặp địch tấn công không bị bại trận, ấy là nhờ thuật biến hoá kỳ chính

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Binh pháp Tôn Tử và hơn 200 trận đánh nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc
  • Tác giả: Hoàng Phác Dân, Ngô Như Tung
  • Dịch giả: Lê Khánh Trường
  • Nhà xuất bản Mũi Cà Mau
  • Nguồn: tusachcuaban
"Like" us to know more!