Thiên I: Kế

Thiên I: Kế

Binh giả, quốc chi đại sự. Tử sinh chi địa, tồn vong chi đạo, bât khả bât sát dã. Cố kinh chi dĩ ngũ, hiệu chi dĩ kê nhi sách kỳ tình: nhất viết đạo, nhị viết thiên, tam viết địa, tứ viết tưởng, ngũ viết pháp. Đạo giả, lệnh dân dữ thượng đồng ý giả dã. Cố khả dữ chi tử, khả dữ chi sinh, nhi bất nguỵ dã. Thiên giả, âm dương, hàn thử, thời chế dã. Địa giả, cao hạ, viễn cận hiểm dị, quảng hiệp, tử sinh dã. Tướng giả, trí, tín, nhân, dũng, nghiêm dã. Pháp giả, khúc chế, quan đạo, chủ dụng dã. Phàm thử ngũ giả, tướng mạc hất văn, tri chi giả thắng, bất tri chi giả bất thắng. Cố' hiệu chi dĩ kế, nhi sách kỳ tình. Viết: Chúa thục hữu đạo? Tướng thục hữu năng? Thiên địa thục đắc? Pháp lệnh thục hành? Binh chúng thục cường? Sĩ tốt thục luyện? Thưởng phạt thục minh? Ngô dĩ thử tri thắng phụ hĩ.

Tướng thính ngô kế, dụng chi tất thắng, lưu chi; tướng bất thính ngô kế, dụng chi tất bại, khử chi.

Kế lợi dĩ thính, nãi vi chi thế, dĩ tá kỳ ngoại. Thế giả, nhân lợi nhi chế quyền dã.

Binh giả, nguỵ đạo dã. Cố năng nhi thị chỉ bất năng, dụng nhi thị chi bất dụng, cận nhi thị chi viễn, viễn nhi thị chi cận. Lợi nhi dụ chi, loạn nhi thủ chi, thực nhi bị chi, cường nhi tị chi, nộ nhi nạo chi, ti nhi kiêu chi, dật nhi lao chi, thân nhi li chi.

Công kỳ vô bị, xuất kỳ bất ý. Thử binh gia chi thắng, bất khả tiên truyền dã.

Phù vị chiến nhi miếu toán thắng giả, đắc toán đa dã; vị chiến nhi miếu toán bất thắng giả, đắc toán thiểu dã. Đa toán thắng, thiểu toán bất thắng, nhi huống ư vô toán hồ? Ngô dĩ thử quan chi, thắng phụ kiến hĩ.

Dịch nghĩa

Chiến tranh là đại sự của quốc gia. Nó liên quan đến sự sống còn của quân dân, sự tồn vong của đất nước, cho nên không thể không suy xét kỹ lưỡng.

Bởi thế, phải thông qua việc phân tích 5 phương diện địch ta mà xem xét tình thế thắng bại của cuộc chiến. 5 phương diện ấy, 1 là Chính trị, 2 là Thiên thời, 3 là Địa lợi, 4 là Tướng lĩnh, 5 là Pháp chế.

Chính trị làm sao cho dân cùng ý nguyện với vua, từ đó có thể kêu gọi họ vì vua mà chết, vì vua mà sống, không sai tấc lòng.

Thiên thời là chỉ ngày đêm, mưa nắng, nóng lạnh, sự biến đổi thời tiết bốn mùa.

Địa lợi là chỉ hình thế cao thấp của đất, đường xa lối gần, điều kiện hiểm trở, bằng phẳng, rộng hẹp, sinh địa, tử địa. v.v..

Tướng lĩnh là chỉ mưu trí, thành tín, nhân từ, dũng cảm, nghiêm minh.

Pháp chế là chỉ cách tổ chức biên chế quân đội, quản lý tướng sĩ, quân nhu.

Phàm 5 phương diện đó, tướng soái không thể không biết. Hiểu biết rõ thì giành phần thắng, không biết rõ thì không thể giành phần thắng.

Cho nên phải thông qua so sánh 7 tình huống đôi bên để xác định sự thắng bại của chiến cuộc. 7 tình huống đó là: Chúa bên nào có chính nghĩa? Tướng lĩnh bên nào có tài năng? Bên nào giành được thiên thời địa lợi? Pháp lệnh bên nào được chấp hành triệt để? Vũ khí trang bị bên nào tốt hơn? Sĩ tốt bên nào được huấn luyện thành thạo? Thưởng phạt bên nào công minh? Căn cứ vào đó, ta đủ đoán biết ai thắng ai bại.

Nếu biết nghe theo mưu kế của ta, dụng binh tất thắng, ta lưu lại. Nếu không nghe theo mưu kể của ta, dụng binh ắt bại, ta bỏ đi.

Đã nghe theo mưu kế hay tức là đã tạo nên lợi thế, làm điều kiện bổ trợ ở bên ngoài. Nói lợi thế, tức là mượn điều kiện có lợi cho mình, linh hoạt ứng biến, nắm chắc quyền chủ động tác chiến.

Dùng binh nên theo nguyên tắc giả trá. Cho nên có thể đánh mà làm bộ không thể đánh; muốn đánh mà làm bộ không cần đánh; muốn đến gần mà làm như lùi ra xa; muốn lùi ra xa mà làm bộ tới gần; địch tham lợi thì dùng lợi nhỏ mà dụ địch; địch rối loạn thì thừa cơ tiến đánh; lực lượng địch đủ mạnh, thì phải chú ý đề phòng; quân địch tinh nhuệ hùng mạnh thì tạm thời né tránh; địch hung hăng thì ta quấy nhiễu; địch dè dặt thận trọng thì ta làm cho nó trở nên kiêu ngạo; địch nghỉ ngơi dưỡng sức thì ta làm cho nó mỏi mệt; địch đoàn kết thì ta ly gián nó. Địch không đề phòng thì ta tiến đánh, ra quân bất ngờ. Đó là sự ảo diệu của người cầm quân, không thể hướng dẫn, tiên liệu trước một cách cứng nhắc.

Chưa lâm chiến mà đã tính toán được phần thắng, là nhờ kế hoạch chu đáo, điều kiện thắng lợi có đủ. Chưa lâm chiến mà tiên liệu không thể thắng, là do kế sách không chu đáo, điều kiện thắng lợi chưa đầy đủ. Kế sách chu đáo, điều kiện đầy đủ thì giành phần thắng; kế sách sơ hở, điều kiện chưa đủ thì sẽ thất bại, huống hồ không có cả kế sách lẫn điều kiện? Ta căn cứ vào đó mà xét, thì thấy ngay ai thắng ai thua.

Tóm tắt nội dung

“Kế” là thiên đầu tiên của “Binh pháp Tôn Tử”, có ý nghĩa nêu ra những điều thiết yếu nhất trong toàn bộ 13 thiên, ở thiên này, Tôn Tử tập trung trình bày vấn đề người chỉ đạo chiến tranh trước khi lâm chiến phải có kế sách toàn cục như thế nào.

Tôn Tử xuất phát từ nhận thức rằng “Chiến tranh là đại sự của quốc gia” mà nhấn mạnh tính trọng yếu của việc hoạch định chiến lược trước khi lâm chiến, tức là thông qua việc xem xét và so sánh 5 phương diện, 7 tình huống tức là những điều kiện khách quan giữa ta và địch mà tính toán chính xác xu thế thắng bại một cách toàn diện, rồi trên cơ sở đó quyết định quyết sách chiến lược của mình cho đúng đắn.

Ở thiên này, Tôn Tử còn đề xuất lý luận về việc tích cực “tạo thế”, giành lấy phần thắng trong chiến tranh. Ông chủ trương phát huy đầy đủ tính năng động chủ quan của ngựời chỉ đạo chiến tranh là phải phân tích, nắm vững các điều kiện, tạo nên lợi thế về chiến lược, chiến thuật, từ đó đảm bảo chỗ đứng thắng lợi cho mình trong cuộc chiến. Để tạo nên ưu thế chủ động trên chiến trường, Tôn Tử đề xuất nguyên tắc tác chiến trứ danh “địch không đề phòng thì ta tiến đánh, ra quân bất ngờ”, nhấn mạnh việc cơ động linh hoạt, biến hoá mau lẹ, dùng lối đánh lừa khi địch ngộ địch mà tấn công và tiêu diệt đốì phương.

"Đạo giả, lệnh dân dữ thượng đồng ý dã. Cố khả dữ chi tử, khả dữ chi sinh, nhi bất nguỵ dã ”.

Chính trị là làm sao cho dân cùng ý nguyện với vua, từ đó có thể kêu gọi họ vì vua mà chết, vì vua mà sống, không sai tấc lòng.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Binh pháp Tôn Tử và hơn 200 trận đánh nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc
  • Tác giả: Hoàng Phác Dân, Ngô Như Tung
  • Dịch giả: Lê Khánh Trường
  • Nhà xuất bản Mũi Cà Mau
  • Nguồn: tusachcuaban
"Like" us to know more!