Thời kì trưởng thành - Thuật phòng họa

Thời kì trưởng thành - Thuật phòng họa

Hào ba dương (cửu tam): Quân tử chung nhật kiền kiền, tịch thích nhược, lệ vô cừu.

(Người quân tử suốt ngày hiện thần thái rắn rỏi, sớm hôm phải cẩn thận cảnh giác, thì nếu có lâm nạn cũng khỏi lo).

Hào thứ 3 của quẻ Càn này nói rõ người quân tử có sẵn trí tuệ và đức hạnh, đã hiển hiện; nhận được sự chú ý đã rơi vào địa vị nguy hiểm.

"Kiền kiền" chính là"kiện kiện"(khỏe mạnh) cố gắng không ngừng. "Thích" là cảnh giác. "Lệ" là cẩn thận nghiêm ngặt. "Cừu" là tai nạn.

Hào ba dương, vì đã tách khỏi trung lập, lên đến vị trí cao nhất của quẻ Hạ, vì thế có thể có nguy hiểm, chỉ có ngày đêm phai cánh giác, cẩn thận từng li từng tí mới có thể tránh được tai họa hoặc giảm bớt mức độ tai họa.

Hào ba đương rơi vào trong nguy hiểm là vì bản thân nó quá cương trực tạo nên. Lúc này, cần phải háng hái, cố gắng không mệt mỏi ngày đêm cánh giác, liên tục không ngừng tập trung sức vào việc hoàn thiện đạo đức và phẩm hạnh, cẩn thận hết mức mới có thể tránh được tai họa dồn đến. Nếu như kiêu ngạo tự đại, cậy tài coi khinh người khác, thì có thể dẫn đến tai nạn.

Khổng Tử nói: "Quân tử tiến đức tu nghiệp. Trung tín sớ dĩ tiến đức dã. Tu từ lập kì thành sơ di cư nghiệp dã. Tri chí chí chi, khả dữ kỉ dã, tri chung chung chi, khả dĩ tồn nghĩa dã. Thị cố cư thượng vị nhi bất kiêu, tại hạ nhi bất ưu, cố kiền kiền nhân kì thời nhi tịch, tuy nguy vô cừu dã".

(Người quân tử tiến đức tu nghiệp. Lấy điều trung tín là để tăng tiến phẩm đức. Trau chuốt ngôn từ lấy thành tín làm gốc, lập nghiệp. Biết thời cơ đến phải đón nhận kịp mới nắm chắc cơ hội. Biết khi nào nên ngừng thì phải ngừng dứt khoát, mới có thể giữ được đạo nghĩa, ở vị trí đứng đầu không kiêu ngạo, khi ở địa vị phụ thuộc cũng không lo lắng bàn khoăn. Vì vậy phải hăm hở, vì ứng thời cơ mà cảnh giác, dù gặp lúc nguy hiểm cũng có thể thoát nạn)

Hào ba đương này nằm ở vị trí trên cùng của quẻ Hạ, đức của người quân tử vốn đã biểu hiện ra, ở chỗ nguy hiểm này liên phải làm gì? Khổng Tử nói phải "suốt ngày hăm hở" phấn đấu không ngừng. Phấn đấu về cái gì? Khổng Tử nói chính hì "tiến đức tu nghiệp".

Tiến đức và tu nghiệp là đề phòng tai họa. Tiến đức là phải làm tốt việc tu dưỡng nội tâm, còn tu nghiệp là phải làm tốt sự nghiệp. Khổng Tử còn chỉ thêm ra con đường tiến đức tu nghiệp như thế nào.

Trước hết phái nói đến điều trung tín để tăng tiến phẩm đức. Trung tín là một tinh thần phải thiết thực, cụ thể. Một kiểu theo đuối lý tưởng cần phải có tinh thần thiết thực, cụ thể, như thế mới có thể không ngừng tiến bộ. Đó là tiền đề đầu tiên.

Thứ hai là phải tu từ. Tu từ tức là ngôn ngữ, bởi vì ngôn ngữ là cái người ta có thể trực tiếp diễn đạt tư tưởng nhất, nhưng lại thường không được người ta coi trọng. Mục đích của tu từ là dựng nên điều thành tín, cũng như trước đã nói là "trung tín".

Sau khi có tinh thần thiết thực cụ thể. Trong việc tiến thủ của sự nghiệp sẽ có thể làm được: biết thời cơ đến thì dốc hết sức lực để đón nhận mới có thể nắm chắc được thời cơ (tri chí chí chi). Biết lúc nào nên ngừng, mới có thể nắm chắc chừng mực, dứt khoát ngừng lại (tri chung chung chi). Vì thế khi ở địa vị lãnh đạo hoặc khi thành công mới không thể tự cao tự đại, khi ở địa vị bị lãnh đạo hoặc khi chưa thành công, cũng không thể lo buồn ("cư thượng vị nhi bất kiêu", "cư hạ vị nhi bất ưu".

Ở thời kì trưởng thành có thể tự vươn lên không mệt mỏi, nên ứng thời cơ, luôn luôn đề cao cảnh giác, tuy có gặp nguy hiểm cũng có thể chuyển nguy hiểm thành bình an.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Thiên thời
  • Tác giả: Bạch Huyết
  • Dịch giả: Nguyên An
  • Nhà xuất bản Hà Nội 2008
  • Nguồn: tusachcuaban.com
"Like" us to know more!