Tồn tại xã hội và ý thức xã hội

I. TỒN TẠI XÃ HỘI VÀ Ý THỨC XÃ HỘI

1. Khái niệm tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội là sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội. Bao gồm điều kiện địa lý, dân số, PTSX... trong đó PTSX là yếu tố cơ bản nhất. (Trong sinh hoạt vật chất, con người có quan hệ vật chất với nhau, trong đó quan hệ giữa người với tự nhiên và quan hệ giữa người với người là cơ bản nhất)

2. Ý thức xã hội và kết cấu của nó

a. Khái niệm ý thức xã hội

Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, bao gồm những quan điểm, tư tưởng, những tình cảm, tâm trạng, truyền thống của xã hội..., nảy sinh từ tồn tại xã hội và phản ánh tồn tại xã hội trong những giai đoạn phát triển nhất định.

b. Kết cấu của ý thức xã hội

Ý thức xã hội bao gồm ý thức xã hội thông thường và ý thức lý luận

  • Ý thức xã hội thông thường được hình thành một cách tự phát trong đời sống hằng ngày. Trong ý thức thông thường có tâm lý xã hội. Tâm lý xã hội bao gồm những quan niệm, những thói quen, những thị hiếu, những khuynh hướng của xã hội.
  • Ý thức lý luận: là trình độ cao của ý thức xã hội, là các quan điểm, các tư tưởng của xã hội đã được khái quát, được hệ thống hóa thành các học thuyết, các khoa học khác nhau.
    • Trong ý thức lý luận có hệ tư tưởng. Hệ tư tưởng là bộ phận của ý thức lý luận, là một hệ thống quan điểm của một giai cấp hay một lực lượng xã hội nhất định vạch ra mục tiêu hướng tới của giai cấp hay lực lượng xã hội đó, cùng những phương pháp đạt mục tiêu.
    • Ý thức lý luận cũng có thể có ý thức lý luận sai, phản khoa học và hệ tư tưởng cũng vậy, có hệ tư tưởng khoa học, cũng có hệ tư tưởng phản khoa học. Thường hệ tư tưởng của giai cấp đang là giai cấp tiến bộ của lịch sử thì phản ánh đúng đắn hiện thực khách quan, ngược lại hệ tư tưởng của giai cấp đã lỗi thời thì không còn phù hợp với tiến trình khách quan của lịch sử nữa.

(* Tâm lý xã hội và hệ tưởng quan hệ chặt chẽ nhau: Tâm lý giai cấp tạo điều kiện thuận lợi cho sự tiếp thu hệ tư tưởng của giai cấp. Hệ tư tưởng tạo điều kiện củng cố, phát triển tâm lý giai cấp lên trình độ khoa học. Nhưng hệ tư tưởng không trực tiếp hình thành từ tâm lý xã hội mà phải qua nghiên cứu, qua hoạt động của các nhà khoa học.)

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Giáo trình Triết học Mác Lênin
  • Đại học An Giang