Tại sao nói Sa mạc là "Vùng đất bất hạnh"?

Tại sao nói Sa mạc là "Vùng đất bất hạnh”?

Bất kể là trên tấm bản đồ hay trên quả địa cầu, mọi người đều thấy trên mỗi châu lục hầu như đều có một khu vực lớn được tô màu vàng. Những khu vực này chính là sa mạc, một sự trả thù loài người của tự nhiên, "vùng đất bất hạnh" mà thiên nhiên đem tới cho con người. Tổng diện tích các sa mạc trên Trái Đất lên tới 15.350 nghìn km2, chiếm 1/10 diện tích đất liền trên thế giới. Trung Quốc cũng là đất nước có diện tích sa mạc rất lớn. Ước tính sa mạc chiếm tới 10% diện tích đất đai toàn Trung Quốc, lại còn một số hoang mạc không hề có cát mà chỉ thấy những hòn cuội hay phiến đá trơ trọi; nơi này người ta gọi là các Gôbi, đây cũng là một loại sa mạc. Diện tích các Gôbi ở Trung Quốc lên tới 460.000 km2.

Các sa mạc trên thế giới phần lớn đều phân bố ở vào khoảng vĩ độ 15 tới vĩ độ 35. Gió ở các nơi này chủ yếu đều thổi từ đất liền ra biển. Luồng không khí ẩm giàu hơi nước trên mặt biển không thổi vào đất liền được. Vì thế lượng mưa ở khu vực này vô cùng nhỏ, đất đai khô cằn. Thời gian lâu dần những hòn đá tại đây do bị phong hóa đã hình thành nên những hạt cát nhỏ. Những hạt nhỏ này trôi dạt theo gió, dồn lại thành từng đống, dần hình thành các núi cát. Tốc độ phong hóa ở khu vực này tương đối chậm, cuối cùng hình thành nên những hòn cuội lớn, dần hình thành nên các hoang mạc - Gôbi.

Thứ quý giá nhất trên sa mạc là nước, lượng mưa bình quân hàng năm trên các sa mạc thường dưới 400ml. Sa mạc khô Tháp Khắc Lạp Mã ở Trung Quốc là sa mạc có lượng mưa ít nhất Trung Quốc, lượng mưa trung bình năm ở đây chỉ khoảng 10 ml/năm. Ở một vài nơi đến một hạt mưa cũng chẳng có. Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt như vậy đã hình thành nên những loài thực vật tương đối nhỏ, vỏ tương đối dày. Các loài động vật trong sa mạc cũng có đặc tính chịu hạn rất tốt.

Sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm ở sa mạc rất lớn. Tuy nhiệt độ trung bình năm ở đây chỉ có từ 30 - 500C, nhưng nhiệt độ ban ngày trên sa mạc hầu hết đều trên 600C; nhiệt độ ban đêm nơi đây lại xuống thấp dưới -100C. Nhiệt độ chênh lệch giữa đêm và ngày lớn như vậy rất có lợi cho việc tích trữ đường của các loài thực vật, vì thế các loài hoa quả sản xuất ở sa mạc đều rất ngọt.

Trước đây các sa mạc trên Trái Đất không nhiều. Đại bộ phận sa mạc hình thành là do sự phá hoại thiên nhiên của con người. Ví dụ vào những năm từ 1908 - 1938 tại nước Mỹ người ta phá rừng một cách vô tội vạ; diện tích rừng bị phá lên tới 900 triệu mẫu. Một vùng thảo nguyên rộng lớn bị phá hoại, kết quả đã hình thành nên các sa mạc. Sa mạc đem tới rất nhiều hiểm họa cho con người. Sa mạc vùi lấp các cánh đồng, nông trang trên một diện tích rất lớn, chôn lấp các tuyến đường sắt. Những nơi bị sa mạc xâm lấn hầu như đến một cây cỏ cũng không còn sống sót. Theo những ghi chép của lịch sử, thành cổ Lâu Lam nằm trên con đường tơ lụa của Trung Quốc cũng đã bi sa mạc vùi lấp dần, cuối cùng trở thành một tòa thành hoang vắng.

Hiện nay con người đã ý thức được mối nguy hại do sa mạc gây nên. Người ta đã tiến hành xây dựng các khu rừng phòng hộ, các bãi cỏ phòng hộ và rừng chắn cát, để ngăn chặn sự xâm lấn của sa mạc.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Tìm hiểu về Trái Đất
  • Biên dịch: Tuấn Minh
  • Nhà xuất bản Lao Động 2007
  • Thực hiện ebook: thuvien-ebook.com