Môn tính xác suất

1. Môn tính xác suất

Một văn sĩ Pháp bảo dân Việt Nam có máu cờ bạc. Ông ta đã thấy trong thời kinh tế khủng hoảng 1930 - 1935, sau mỗi mùa gặt, ở một tỉnh nọ ở miền Hậu Giang, lập nên nhiều sòng bạc lớn nhỏ, và đêm đến, dân chúng rủ nhau đi đánh bạc đông như đi coi hát, rồi vội kết luận như vậy. Tôi nghĩ không dân tộc nào có “máu cờ bạc” cả. Người ta cờ bạc vì ở không, buồn quá phải tìm cách giết thời giờ, hoặc vì làm ăn cặm cụi mà không có kết quả phải tìm ở cờ bạc một niềm hy vọng dù là mong manh; cũng có một số người ham sự may rủi nhưng số người này, dân tộc nào cũng có, không riêng gì dân tộc mình. Tóm lại theo tôi chỉ có hai nguyên nhân chính: nhàn cư và ngu dại. Muốn trị tận gốc cái tật đó phải tổ chức ra sao cho mọi người có việc làm có lợi tức đủ sống, và giảng cho dân chúng hiểu những luật của sự may rủi để họ thấy rằng hễ chơi cờ bạc thì sớm muộn gì cũng sạt nghiệp.

Đã gần một trăm rưỡi năm nay, ông Pierre Simon Laplace, một nhà bác học danh tiếng của Pháp, viết trong cuốn Essai Philosophique sur les probabilités, đại ý rằng: Không có một môn học nào đáng đem dạy cho thanh niên vì tính cách lợi ích của nó, bằng môn Calcul des probabilités. Ông Marcel Boll trong cuốn Les certitudes du hasard (Presses universitaires de France, 1951) cũng bảo nên dạy thêm ít điều cương yếu của môn học đó cho lớp thi tú tài phần II: nó cần thiết cho sự luyện trí suy xét, phán đoán.

Danh từ Calcul des probabilités, Đào Duy Anh dịch là Cái nhiên toán pháp, Hoàng Xuân Hãn dịch là Tính xác suất. Cái nhiên có nghĩa là: không nhất định, có thể như thế; còn xác suất gồm hai tiếng xác là đúng, và suất là phần, như trong suất họ, suất ruộng, năng suất, lợi suất. Nói một cách dễ hiểu và tàm tạm đúng thì Calcul des probabilités là môn học chỉ cho ta cách tính cái phần có thể xảy ra. Ví dụ trong một cuộc xổ số có 100 vé và chỉ có một lô trúng, ta mua một vé thì phần hi vọng trúng số của ta là 1/100, tỷ số 1/100 đó, người Pháp gọi là Probabilité; nếu ta mua ba số thì hy vọng trúng của ta là 3/100. Ta gieo một đồng tiền, ta đánh sấp, bạn ta đánh ngửa, hy vọng trúng của ta là 1/2, của bạn ta cũng vậy.

*

* *

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Luyện lí trí
  • Tác giả: Nguyễn Hiến Lê
  • Nhà xuất bản: Văn hoá thông tin
  • Năm xuất bản: 2003
  • Tạo eBook lần đầu: Trieuhoa
  • Tạo lại: Goldfish
  • Nguồn: thuvien-ebook.com
"Like" us to know more!