Lấy lại sức

Chương XII: Lấy lại sức

Ai cũng biết rằng buổi sáng dậy mà thư thái, thì làm việc hăng hái mà được nhiều. Nhưng lần lần về chiều, sức làm việc giảm đi, dù có ráng mà làm mau hơn thì kết quả cũng không bằng buổi sáng. Không ai không nhận thấy ảnh hưởng của thể chất tới năng suất, nhưng ít ai biết tạo những điều kiện thể chất có lợi cho năng suất.

Trong mấy năm gần đây người ta đã tìm được những phương pháp giúp ta chẳng những có được một tinh thần thư thái khi thức dậy mà lại còn lấy lại được sức mỗi khi cần nữa. Khi bắt đầu uể oải, hết hăng hái, trái banh muốn xẹp, ta vẫn có thể tự bơm phồng lại được. Bạn thử áp dụng mười lăm ngày những lời khuyên dưới rồi so sánh năng suất của bạn trong nửa tháng đó với hồi trước xem sao. Nếu bạn không thấy tấn bộ thì trường hợp của bạn khác thường đấy.

Một chút thiên nhiên buổi sáng

Đây là kinh nghiệm của ông bạn tôi. Như hầu hết chúng ta, ông để tới phút chót mới ra khỏi giường, hấp tấp tắm rửa, nuốt vội tách cà phê, mấy miếng bánh mà mặt thì cúi gầm vào tờ báo, đọc mấy tin tức quan trọng. Rồi ông ta khoa tay chào vợ con, dông tới sở.

Những công việc buổi sáng do ông làm trong một tình trạng căng thẳng về thần kinh, tình trạng đó làm mất một phần sinh lực của ông. Thế là ngay từ buổi sáng, ông ta đã thấy mệt mỏi, ngại làm việc rồi.

Mùa xuân vừa rồi, ông ta quyết tâm không cho tình trạng đó kéo dài nữa. Trước hết, ông tập dậy mười phút sớm hơn. Điểm tâm xong, ông ta đi thăm vườn một vòng, ngày mưa cũng như ngày nắng và ông ta thấy rằng có vườn mà chỉ để ngày chủ nhật mới hưởng cái thú ngắm hoa ngắm cỏ thì vô lý quá. Từ đó thú dạo mát huê viên mỗi buổi sáng thành một nhu cầu của ông. Vừa đủng đỉnh dạo ông ta vừa cắt mấy cành khô, nhổ mấy cọng cỏ, lập chương tình làm vườn cho chủ nhật tới. Khi đi lại sở, óc ông nhờ vậy được thư thái, khỏe khoắn như vừa mới tắm xong. Và ông hăng hái bắt đầu làm việc, năng suất tăng lên.

Mười phút nghỉ ngơi

Không phải ai cũng may mắn có được một khu vườn để lấy được cái đà làm việc như vậy. Nhưng ngắm một chuồng chim, một bể cá trong vài phút cũng làm một cách tiếp xúc với thiên nhiên cho óc được thư thái. Nếu cũng không có chuồng chim, bể cá nữa thì đứng năm phút trước cửa sổ ngắm trời hoặc bẻ vụn bánh liệng cho chim.

Những người ít thấy cảm động trước cảnh thiên nhiên thì có thể mở một tập thơ hoặc một tập văn cổ điển mình thích để “tắm gội tâm hồn”. Vài trang sách hay có thể nâng cao tâm hồn, mở rộng tầm mắt của ta và ta sẽ nhìn đời dưới một màu sắc khác.

Nếu bạn ưa nhạc thì ngay khi tỉnh dậy, cho quay một dĩa đã lựa sẵn nó làm cho tâm hồn bạn vui vẻ, dịu xuống. Có người thích dậy sớm mười phút để dạo phố ngắm trời đất, nhà cửa, kẻ qua người lại, cả cửa hàng nữa mà trong khi hấp tấp ngồi xe tới sở không có dịp ngắm.

Một số người cho cái ý nghĩ buổi sáng tiêu khiển mười phút như vậy là phí phạm quá đáng, vô lý không tưởng nữa. Họ lầm. Kinh nghiệm cho ta thấy rằng những phút tiêu khiển, nghỉ ngơi buổi sáng đó, ai cũng có thể hưởng được mà lại kích thích, bồi bổ sinh lực của ta rất nhiều. Nó như chiếu sáng cho cả ngày hôm đó, mở một chân trời cho tinh thần ta tỉnh táo, không mụ đi.

Bắt đầu lại buổi sáng

Nhiều người không thể làm việc đều đều liên tiếp bốn giờ được. Các nhà tổ chức công việc đã nhận thấy như vậy nên đòi cho được thầy thợ được nghỉ nửa giờ trong buổi sáng. Có nhân viên chỉ huy cứ mười giờ sáng thì khóa cửa, không tiếp khách, không cho điện thoại reo để nghỉ ngơi nửa giờ.

Những nhân viên ở chung quanh tổng thống Eisenhower, sáng nào cũng ráng để cho tổng thống nghỉ ngơi nửa giờ, không đem việc gì vô quấy rầy ông. Người cộng tác thân thiết nhất của tổng thống, ông Bernard Baruch cũng rời phòng giấy, ra vườn ngồi trên một chiếc ghế, vừa nhìn các con sóc nhảy nhót leo trèo, vừa suy nghĩ. Ông ta bảo rằng nửa giờ ngồi không đó làm tăng sinh lực của ông trong suốt ngày, như vậy là được bù lại chứ không phí.

Một nhà kỹ nghệ, chế tạo một kiểu máy hút bụi nổi danh, sau mỗi bữa trưa, nghỉ ngơi một chút. Ông ta cho đem bữa ăn vào phòng giấy của ông, ngồi ăn một mình. Trong suốt một giờ ông sống cách biệt hẳn với xã hội, không tiếp khách, không đáp điện thoại. Tạm quên những nỗi ưu tư trong công việc làm ăn trong một lúc như vậy, óc ông sáng suốt hơn, có thể xét các vấn đề quan trọng của xí nghiệp bằng một tinh thần khoáng đạt hơn, thảnh thơi hơn.

Ông chủ xí nghiệp đó tin chắc phương pháp của mình có giá trị nên hăng hái khuyên nhân viên làm theo mình. Dĩ nhiên ông không thể kiếm chỗ cho mỗi nhân viên ăn buổi trưa một mình trong một phòng riêng như ông được nhưng ông cấm họ trong khi ăn ở phòng chung, không được nói chuyện về hãng. Muốn bàn chuyện gì thì bàn: chuyện chính trị, chuyện câu cá, chuyện phim, chuyện thể thao, nhưng tuyệt nhiên không được đả động tới máy hút bụi. Như vậy sau bữa ăn, trở lại làm việc, họ có cảm tưởng là bắt đầu lại một buổi sáng.

Một tách cà phê bồi bổ

Một nhà thống kê tính ra rằng năm nhân viên Mỹ thì chỉ có ba nhân viên uống một tách cà phê ở sở mỗi ngày. Riêng tôi, tôi đã được nhiều người trong rất nhiều ngành hoạt động cho hay rằng một tách cà phê kích thích tinh thần ta như một ngọn roi. Chẳng hạn, trong các phim trường Hollywood, không có gì ngăn cản được Chares Laughton hoặc Charles Boyer thỉnh thoảng ngưng quay phim để uống một tách cà phê. Tôi cũng biết một phi công mỗi khi lái thử một kiểu phi cơ mới, uống một tách cà phê thật nóng để tinh thần được vững vàng trước khi làm công việc nguy tới tánh mạng đó.

Từ thế chiến thứ nhì, các xí nghiệp lớn ở Mỹ đã quen cho nhân viên nghỉ mười, mười lăm phút giữa buổi sáng hoặc giữa buổi chiều để uống tách cà phê hay một chén trà nóng. Mới xét thì tưởng như vậy thiệt hại lớn cho xí nghiệp, cứ bốn hay năm nhân viên sẽ mất đi một giờ làm việc nhưng thí nghiệm rồi mới thấy năng suất của hãng chỉ tăng lên chứ không giảm.

Tất cả các nhà bác học đều công nhận rằng cà phê có tính kích thích. Một tách cà phê trung bình chứa hai hạt cà phê rưỡi, nghĩa là 16 phần 100 một gram chất cà phê tinh. Mà chỉ một chút xíu chất này cũng đủ bồi bổ các bắp thịt giúp ta dễ phối trí các cử động hơn, do đó, bớt lầm lẫn. Tác động đó không gây một hậu quả suy nhược, miễn là đừng dùng nhiều cà phê quá. Không quân Mỹ đã kinh nghiệm, thấy rằng trái với rượu, cà phê không làm giảm khả năng phán đoán và kiểm soát của phi công.

Ông giám đốc một hãng lớn khai thác nhiều quán rượu và quán cà phê bảo tôi rằng ở Huê Kỳ, mỗi ngày có hai lần thiên hạ đổ xô lại các quán cà phê: một lần từ 10 giờ đến 10 giờ rưỡi, một lần từ 15 giờ tới 15 giờ rưỡi. Các cuộc điều tra tại các hãng khéo quản lý, cho ta thấy rằng tách cà phê uống vào giữa ngày làm cho tinh thần nhân viên vui hơn, hăng hái hơn, họ làm việc đắc lực hơn. Ngoài cái lợi kích thích đó, còn cái lợi được hít một luồng không khí mát mẻ trong khi nghỉ giữa hai buổi làm việc nữa.

Các thứ giải khát khác cũng không có rượu

Trong thế chiến vừa rồi, ở Mỹ cũng như ở các nước khác, người ta cố sản xuất được cái mức tối đa, cho nên các chủ xí nghiệp cho thợ thuyền nghỉ ngơi giải khát một lát trong giờ làm việc. Những thứ giải khát đó không có rượu và thợ tự ý lựa, muốn uống thứ nào thì uống. Chính sách đó có lợi cho sức sản xuất và các cơ quan y tế Hoa Kỳ cho đăng bản thông cáo chính thức dưới đây: “Khi thợ làm khoán, vì ngại tiền công sẽ giảm mà chống lại chính sách bắt buộc, họ nghỉ một lát trong giờ làm việc thì các hãng nên bảo đảm cho họ một số lương ngày không thấp hơn số tiền công họ lãnh được trước khi hãng dùng chính sách đó”. Vì kinh nghiệm cho thấy rằng chính sách mới không làm giảm năng suất đâu, mà còn làm tăng lên vì thợ thuyền sẽ làm việc mau hơn, đắc lực hơn.

Trong phòng giấy quy tắc đó cũng đúng. Nghỉ ngơi để uống những thứ giải khát vô hại thì năng suất được kích thích.

Bữa trưa đừng nên hấp tấp

Nhà kinh doanh vừa tính sổ hoặc nghiên cứu hồ sơ vừa nuốt vội một chiếc bánh mì kẹp thịt, bà nội trợ vừa dọn bán cho người khác vừa nhai bánh trong khi đi đi lại lại từ bếp lên phòng ăn, họ tưởng rằng như vậy tiết kiệm được thì giờ mà sự thực là ngược lại. Không để cho cơ thể của họ lấy lại sức thì khả năng làm việc của họ giảm đi, họ làm việc chậm hơn.

Trong nhiều trường học, người ta nhận thấy rằng học sinh học hành có kết quả hơn nếu trong ngày người ta cho họ ra sàn tập thể dục một lúc. Vậy mà trong bọn chúng ta, đã có ai biết, giữa lúc đương làm việc, rời phòng đi một vòng hít không khí trong sạch để cho sinh lực được tăng lên?

Bạn thí nghiệm đi: nghỉ ngơi một lát giữa buổi làm việc trong vài tuần xem năng suất của bạn so với trước tăng hay giảm. Nhất là phòng làm việc thiếu không khí thì sự đi dạo như vậy là càng cần thiết. Nhân tiện đây, tôi xin độc giả chú ý rằng trong các nơi làm việc, người ta thường để cho nhiệt độ cao quá hoặc thường bận nhiều áo quá. Nóng quá thì năng suất giảm đi đấy.

Thuốc lá cũng có lợi

Thuốc lá làm cho tinh thần ta bớt căng thẳng, thêm được sinh lực. Một số người nhận thấy rằng thuốc lá có công dụng kích thích về tâm lý. Thỉnh thoảng hút một điếu trong lúc làm việc thì công việc thấy vui hơn, bớt mệt nhọc. Thuốc lá cũng có thể giúp cho không khí cởi mở hơn, dễ thỏa hiệp với nhau hơn khi thương lượng về công việc làm ăn. Tuy nhiên nếu lạm dụng hút nhiều thành nghiện thì lại có hại vì chất nicotin rất độc.

Gột rửa tâm hồn trước khi đi ngủ

Mười phút cuối cùng trước giờ tan sở buổi chiều nên dùng vào việc dụn dẹp giấy tờ, liệng bỏ những giấy tờ vô ích đi. Xếp đặt có thứ tự, trút bỏ các nỗi lo lắng trong ngày thì tinh thần thảnh thơi hơn, dễ ngủ hơn. Nếu cần phải giảng giải điều gì với người cộng sự hay một nhân viên nào, thì giảng giải trước khi ra về, để khỏi bận tâm về điều đó suốt đêm. Thần kinh mà kích thích thì rất khó ngủ.

Các tín đồ trước khi đi ngủ đọc kinh cầu nguyện là để cho tinh thần dịu xuống. Các người không theo đạo, không đọc kinh thì phải tìm lấy một cách riêng mà công hiệu cũng như đọc kinh. Đêm có ngủ ngon thì sáng hôm sau dậy mới đủ sức làm việc.

Những giấc ngủ ngắn để lấy lại sức

Franklin Roosevelt bảo rằng sau bữa trưa, ngủ nửa giờ, đối với ông, công hiệu bằng ngủ ba giờ đầu buổi sáng. Nhờ giấc ngủ ngắn đó mà ông làm việc thêm được mỗi ngày ít nhất là hai giờ.

Tổng thống Truman, suốt thời gian ở tòa Bạch Ốc cũng theo cách đó của vị tiền nhiệm của ông, chỉ khác là ông có thể ngủ bất kỳ ở đâu. Ông bảo trước khi đọc diễn văn, đánh một giấc ngắn thì tinh thần ông sẽ minh mẫn, lanh lợi, đối đáp hóm hỉnh trong các cuộc tranh luận.

Winston Churchill cũng tin cái công dụng kỳ diệu của giấc ngủ trưa; ông thay quần áo cho thảnh thơi rồi mới lên giường y như giấc ngủ ban đêm vậy. Ông không tán thành lối ngủ hấp tấp trong một ghế bành hay trên một đi văng. Sau giấc ngủ, ông làm việc liền, không khó nhọc gì cả.

Nghệ thuật ngủ

Không phải ai cũng nằm xuống là ngủ được liền. Nhưng thuật đó có thể luyện được và đáng cho ta luyện vì tiết kiệm cho ta được nhiều thì giờ lắm. Chẳng hạn nhà bác học Edison mỗi đêm chỉ ngủ có ba bốn giờ nhưng ban ngày ngủ thêm nhiều giấc ngắn nữa nhờ ông luyện được cái thuật dễ ngủ.

Chính khách Mỹ Dulles bảo nhờ trong hoàn cảnh nào cũng ngủ ngon được nên mới có được một sinh lực phi thường gần như bất tuyệt. Cả khi ngồi phi cơ đi dự một hội nghị quốc tế quan trọng ông cũng có thể muốn ngủ là ngủ liền được.

Sau một ngày làm việc mệt nhọc ở sở, lúc về tới nhà là lúc thuận tiện nhất để ngủ một giấc lấy lại sức. Dù buổi tối hôm đó không phải đi đâu, cũng nên vô căn phòng nào tĩnh mịch nhất, nằm đại mười lăm phút và ráng ngủ. Nghỉ ngơi một chút như vậy rồi tắm rửa, thay quần áo trước khi làm việc buổi tối.

Lời khuyên của tôi chắc có người sẽ phản đối: nếu nhà có người ở thì có lẽ như vậy tốt lắm; nhưng nếu phải lo lấy bữa tối và làm cả ngàn việc khác nữa thì có thì giờ đâu để nghỉ ngơi và thay quần áo?

Nhưng tôi vẫn cương quyết giữ ý kiến của tôi. Bạn cứ thí nghiệm đi, sẽ thấy hy sinh mười lăm phút như vậy, sinh lực sẽ tăng lên, có lợi cho người thân và cả cho chính bạn nữa. Một y sĩ bảo tôi về điểm đó: ngủ mươi phút sau một ngày làm việc thì tinh thần khoan khoái hơn là uống bất kỳ thứ rượu khai vị nào. Như vậy sau bữa tối, ta vẫn hăng hái vui vẻ chứ không muốn nằm dài ra liền. Mười phút ngủ đó có lợi cho ta bằng một giờ rưỡi ngủ ban đêm.

Tại các xứ nóng, ai cũng có thói quen đánh một giấc trưa. Tại những xứ khí hậu ôn hòa, buổi trưa là lúc ấm áp nhất trong ngày, ngủ trưa không có lợi bằng để tới chiều tối, ở sở về sẽ lấy lại sức mà làm việc nhà hoặc những việc riêng của mình.

Chỉ có mỗi một lúc là ngủ ngày không có chút lợi nào cả, tức những lúc con vừa mới đi khỏi, người tới sở, người tới trường, bà chủ nhà lên giường nằm thêm một giờ nữa. Các nhà chuyên môn đều chê cách đó: đã không thể kéo dài thêm giấc ngủ ban đêm mà suốt ngày cứ khật khà khật khừ; công việc trong ngày vừa mới bắt đầu làm thì bị bỏ dở, lúc làm tiếp sẽ thấy ngán.

Ngủ cách nào cho lợi thì giờ

Theo một nhà chuyên môn khác về vấn đề ngủ, muốn cho lợi thì giờ nhất, phải tổ chức ngủ cho hợp lý để ngủ ít nhất mà vẫn đủ. Nghĩa là ngủ cũng như làm việc, phải tìm cách nào cho đỡ phí thì giờ mà tăng hiệu quả lên. Nhà chuyên môn đó kể trường hợp một công chức cao cấp nọ trong những lúc quá bận việc, mỗi đêm chỉ ngủ bốn giờ thôi và ban ngày cứ hai giờ lại đánh một giấc ngắn mười lăm phút. Như vậy cả ngày lẫn đêm ngủ hết thảy sáu giờ và đủ sức để làm công việc trong mười tám giờ kia.

Một nhà sản xuất phim, đã góp sức trong việc thực hiện những phim danh tiếng, cũng dùng một phương pháp thương tự. Ông ta ngủ hai ba giờ rồi làm việc bốn giờ liền, cứ như vậy suốt ngày suốt đêm. Ông bảo: cách đó làm cho thần kinh của tôi cứ tới lúc căng thẳng quá thì dịu xuống mà tôi hoàn toàn hết mệt. Nó làm tăng số giờ làm việc của tôi được ba giờ trong thời gian hai mươi bốn giờ.

Nhưng đa số chúng ta không cần phá tiết điệu bình thường để gắng sức làm việc như vậy; chúng ta chỉ cần biết cách ngủ sau cho ngon để giảm giờ ngủ một chút thôi. Muốn vậy, bạn có thể theo những lời khuyên dưới đây:

1- Đừng tính cách giảm quá mức số giờ để ngủ. Xét chung hễ không cần đồng hồ reo, tự nhiên ta tỉnh dạy là ta đã ngủ đủ rồi đấy… lúc đó mà còn nằm nán thêm ở giường phút nào là phí phút nấy. Nếu trái lại, phải khó nhọc lắm mới cố bỏ giấc ngủ được thì là còn thiếu ngủ, suốt ngày sẽ uể oải, chẳng làm được gì, rốt cuộc tưởng là tiết kiệm được thì giờ mà hóa ra phí thì giờ.

2- Hai giờ đầu trong giấc ngủ đêm có lợi nhất cho sự nghỉ ngơi của cơ thể. Các bắp thịt giãn ra nhiều nhất, huyết áp hạ xuống mức thấp nhất, cảm tính ở ngoài da giảm xuống nhiều nhất. Càng gần sáng, ngủ càng ít say, không khỏe khoắn được như vậy.

3- Đây là ít lợi khuyên để cho mau ngủ.

- Tắm nước nóng, đừng ngâm trong nước quá hai mươi phút. Lấy khăn chà mạnh khắp người cho mau khô rồi leo lên giường, giường phải chuẩn bị sẵn.

- Khi nằm thì duỗi chân tay ra, rồi cho hết thảy các bắp thịt nghỉ ngơi. Nằm sao cho thật thoải mái, đừng có bắp thịt nào co lại. đừng có cái gì kích thích thần kinh. Phòng phải thật tối, thật yên lặng.

Giường có êm thì ngủ mới ngon

Muốn cho dễ ngủ, giường, nệm, gối phải êm, đừng đè lên người. Mùa đông, nên dùng những mền ấm mà đừng nặng. Không khí phải lưu thông, các cử động phải được dễ dàng.

Giường phải rộng để có thể lăn qua lăn lại mà khỏi sợ té. Nỗi sợ đó dù chỉ ở trong tiềm thức thôi cũng làm cho ta ngủ không say.

Giường không nên êm quá, tới nỗi thân thể ta nằm lõm xuống, mỗi khi cựa mình thấy bực bội.

Phải kê giường sao cho ánh mặt trời hoặc ánh đen đừng chiếu vào mắt.

Ngủ ít nhưng ngủ ngon

Theo các nhà chuyên môn, chúng ta thường ngủ nhiều quá. Đành rằng nhu cầu ngủ không theo một quy tắc tuyệt đối, nhất định nào cả; nó thay đổi tùy theo người và tùy ban ngày ta làm việc mệt nhọc hay không. Có những danh nhân mỗi đêm chỉ ngủ bốn năm giờ cũng đủ; có người không làm việc gì nhiều mà phải ngủ từ bảy tới chín giờ mỗi ngày mới đủ, nếu thiếu thì đau. Vậy mỗi người tự kiếm lấy xem số giờ ngủ cần thiết tối thiểu của mình là bao nhiêu. Về điểm đó, đừng nghĩ cách ganh với người khác làm gì. Nhưng ngủ đủ là điều kiện cần thiết, thì ngủ dư, ngủ nhiều quả là điều vô ích, còn có hại là khác.

Dĩ nhiên có những người thích ngủ, không chịu thay đổi thói quen ngủ nhiều, mặc dầu biết rằng thói đó làm cho ngày của họ ngắn đi, đời sống của họ giảm đi, vì ngủ có khác gì chết đâu. Họ đã nhất định không chịu tu tỉnh thì mặc họ. Nhưng những người nào không muốn phí thì giờ thì phải nhớ rằng, thường khi nhu cầu ngủ của ta do thói quen tạo thành chứ không nhất thiết là hợp với bản chất cơ thể ta đâu. Hầu hết các loài vật không theo một kỷ luật nào như ta, kỷ luật do văn minh tạo nên, mà bồi bổ sức khỏe bằng nhiều giấc ngủ ngắn, và chúng ta cũng có một số người tập cách ngủ của chúng mà thấy có lợi, như đoạn trên tôi đã nói.

Vậy nếu bạn muốn tiết kiệm thì giờ thì nên làm hai thí nghiệm dưới đây:

1- Nếu bạn quen ngủ chín giờ một ngày thử rút xuống còn tám giờ xem sao. Ráng kiên nhẫn trong mười ngày. Có thể rằng sau thời gian thí nghiệm đó, cơ thể của bạn thích ứng với số giờ ngủ rút xuống đó.

2- Cho đồng hồ reo đánh thức bạn sớm mười lăm phút, rồi dùng ngay mười lăm phút đó vào một công việc bạn thích nhất. Đừng quên rằng những giờ buổi sáng, năng suất của ta cao nhất, sau một giấc ngủ dài.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tên sách: Lợi mỗi ngày được một giờ
  • Tác giả: Ray Josephs
  • Người dịch: Nguyễn Hiến Lê
  • Nhà xuất bản Văn hoá Thông tin
  • Ebook: Goldfish
  • Nguồn: caphebuoitoi