Khoa học luân lý (Sciences morales)

4. Khoa học luân lý (Sciences morales)

a) Tôn giáo

Sách Việt

Trước thế chiến, chúng ta chỉ có những cuốn:

- Phật giáo đại quan của Phạm Quỳnh

- Ánh Đạo vàng của Võ Đình Cường, kể đời Đức Thích Ca

- Phật lục của Trần Trọng Kim

- Việt Nam Phật giáo sử lược của Thượng tọa Mật Thể

Trong mấy năm, sách về Phật giáo xuất hiện rất nhiều, nên đọc những cuốn:

- Duy thức học của Thạc Đức

- Phật học tinh yếu của Thích Thiền Tâm

- Đại cương kinh Lăng Nghiêm của Thích Thiện Hoa

- Lịch sử Phật giáo Trung Quốc của Thích ThanhKiểm

Các tôn giáo khác như Ki tô giáo, Cao Đài, Phật giáo Hòa Hảo mỗi năm cũng xuất bản được ít cuốn.

Sách Pháp

- Les sources de la molare et le la religion của H. Bergson

- Science et Religion của E. Boutroux

- La Bible của Crampon

- Manuel d' Histoire des religions của J. Huby

- Vie de Jéus của E. Renan

- Jésus en son temps của Daniel Rops

- Histoire des croyances religieuses et des opinions philosophiques en Chine của L. Wieger

- Bouddha, sa vie, sa doctrine, sa comminauté của H. Oldenberg

- Le Coran bản dịch của nhà Payot

b) Triết lý

- Nho giáo của Trần Trọng Kim

- Khổng giáo phê bình tiểu luận của Đào Duy Anh

- Khổng học đăng của Phan Bội Châu

- Lão Tử, Mặc tử của Ngô Tất Tố

- Đạo đức kinh Nghiêm Toản dịch (mới có cuốn thượng)

- Đạo đức kinh Nguyễn Duy Cần dịch

- Nam hoa kinh Nhượng Tống dịch

- Nam hoa kinh Nguyễn Duy Cần dịch

- Trang tử tinh hoa của Nguyễn Duy Cần

- Những bản dịch: Mạnh Tử, Luận Ngữ, Đại Học, Trung Dung mà ở chương VIII tôi đã giới thiệu

- Đại cương triết học Trung Quốc của Giản Chi và Nguyễn Hiến Lê[1]

Bạn đừng ngạc nhiên khi thấy cùng một câu mỗi nhà dịch, chú thích một khác, bạn tự phán đoán và lựa lấy một kiến giải.

Về Triết học phương Tây, đầu thế chiến vừa rồi, Nguyễn Chí Thiệp đã viết vài cuốn phổ thông (Mai Lĩnh xuất bản), nhưng đều quá sơ lược.

Gần đây Cao Văn Luận đã dịch những cuốn: Phương pháp luận, Năng lực tinh thần, Ý thức luận của Bergson.

Trần Hương Tử đã viết về truyền thuyết hiện sinh nhà xuất bản Thời Mới.

Nên kể thêm cuốn Danh từ triết học của Cao Văn Luận, Đào Văn Tập, Nguyễn Văn Trung, Trần Văn Tuyên, L. M. Xuân - Nhà xuất bản Đại học.

Còn ít cuốn nữa nhưng hoặc là viết cho học sinh Trung học, hoặc là dịch rất kém.

Tóm lại loại sách này chúng ta còn thiếu nhiều lắm, phải đọc thêm sách ngoại quốc.

Sách Pháp

Nếu bạn nghiên cứu về triết thì cần có một tự điển danh từ triết học vì cùng một tiếng, mỗi triết gia có thể hiểu một khác. Ví dụ tiếng tính, Tuân Tử hiểu khác Mạnh Tử; tiếng đạo Lão giáo hiểu khác Khổng giáo. Chúng ta chưa có một tự điển danh từ cho triết học phương Đông. Nghe nói có vị đương soạn một bộ tự điển các danh từ trong Phật học.

Về triết học phương Tây, chúng ta có thể kiếm những cuốn:

- Vocabulaire technique et critique de la philosophie của André Lalande

- Petit dictionnaire de la laugue philosophique của A. Cuvillier.

Dưới đây tôi xin giới thiệu ít cuốn tổng quát:

- Manuel de philosophie của A. Cuvillier

- Initiation à la philosophie của S. de Coster

- Histoire de la philosophie của F. Brébier

- Vie et doctrine des grands philosophes của W. Durant.

- La philosophie comparée của F. M. Oursel

- Les primipes de la logique et de la critique contemporaine của A. Reymond.

- Principes de psychologie appliquée của H. Wallon

- Les prodigieuses victoires de la psychologie moderne của P. Daco

c) Giáo dục

Sách Việt

Những cuốn của Hoàng Đạo Thúy, Thái Phỉ, Vũ Ngọc Phan, Đạm Phương Trịnh Lê Hoàng xuất bản trước thế chiến, đã cổ rồi.

Bây giờ bạn có thể đọc

- Tâm lý trẻ em của Thiên Giang

- Dạy con - n.t

- Thế hệ ngày mai của Nguyễn Hiến Lê

- Thời mới dạy con theo lối mới - n.t

- Tìm hiểu con chúng ta -n.t

Về môn sư phạm bạn có thể đọc sách của giáo sư Trần Văn Quế.

Sách Pháp

Mỗi năm ở phương Tây người ta xuất bản cả trăm cuốn về giáo dục, không thể nào giới thiệu cho tạm đủ được. Bước đầu, bạn hãy đọc:

- Histoire de la pédagogie R. Hubert.

- Les maitres de la pédagogie contemporaine của F. de Hovre

- La pédagogie et la philosophie de l'école nouvelle của Renard rồi tìm đọc thêm những tác phẩm của các nhà đề xướng những phương pháp tân giáo dục như Montessori, Clarapède, J. Dewey, Decoroly, Froebel, Adolphe Ferrierè, Alfred Binet, C. Freinet. Ở cuối cuốn Săn sóc sách nào cho sự học con em mau tấn tới chúng tôi có giới thiệu qua học thuyết của mấy nhà giáo dục nổi danh đó.

d) Triết lý xã hội - Xã hội học

Sách Việt

Hồi thế chiến mới chấm dứt, các nhà xuất bản đua nhau cho ra những sách phổ thông về chính trị như:

- Chính trị đại cương của Nguyễn Phương Nam

- Dân chủ và dân chủ của nhà Nam Việt

- Hiến pháp là gì? của Thanh Hải

- Vấn đề ngoại giao của Lê Doãn Vỹ

Và những cuốn sách có tính cách ghi tài liệu về sử, như loạt sách của Trình Quốc Khang: Hiến chương Liên hiệp Pháp, Lược khảo về Liên hiệp Anh, Hội nghị Đà Lạt, Hội nghị Phông Te Nơ Bơ Lô.

Gần đây được thêm vài cuốn của như:

- Chính trị học của A. de Granzia

- Chính trị học hiện đại của Tôn Thất Trạch dịch

- Chính trị cổ nhân của Nguyễn Tử Quang

- Nho giáo, một triết lý chính trị của Nguyễn Hiến Lê

- Xung đột trong đời sống quốc tế Nguyễn Hiến Lê dịch

- Những tài liệu thiết lập và điều hành các tổ chức quốc tế (Đại học Huế).

Về Xã hội học chúng ta mới có:

- Việt Nam văn hóa sử cương của Đào Duy Anh.

- Xã hội học của B. Selzick.

(nên kể thêm cuốn Connaissance du Việt Nam của P. Huard và M. Durand mặc dầu viết bằng tiếng Pháp)

Sách Pháp

Triết lý xã hội

- Principes de la science politique của E. de Parieu

- Essai sur les révolutions của A. Bauer

- La psychologie politique của G. Le Bon

- La morale politique của O. Le Marié

- L'idée socialiste của Henri de Man

Những cuốn trên còn khó kiếm. Hai cuốn dưới đây hiện còn bán ở Pháp và ở Saigon, dễ tìm được, và nhiều người có:

- Introduction à la politique của Maurice Duverger

- L'évolution de la pensée politique của C. N. Parkinson.

Tất nhiên nếu bạn muốn đi sâu vào chi tiết thì cần phải đọc những tác phẩm của Locke, J-J. Rousseau (Sở Tu thư đã dịch cuốn Le contrat social của ông), Montesquieu (Sở Tu thư cũng có bản dịch L'esprit des lois), Stuart Mill, K. Marx, Lénine...

Xã hội học

- Introduction à la Sociologie của A. Cuvillier.

- Les règles de la méthode psychologique của E. Durkheim

- Lois psychologiques de l'évolution des peuples của G. Le Bon

- Les psychologiques contemporaines của P. A. Sorokin

- Produire pour les hommes của Dauphin Meunier

- Au dela du machinisme của M. Malcor

- Capitalimes, socialisme démocratie của Schumpeter (dễ kiếm)

Tôi đặc biệt giới thiệu cuốn:

- Psychologie sociale de l'industrie của J. A. C. Brown (nhà Epi) rất cần cho các kỹ thuật gia của ta.

Hai nhà xã hội học có tiếng nhất nước Pháp hiện nay là Raymond Aron và GastonBouthoul.

Nếu bạn biết tiếng Pháp thì không thể không đọc một bộ ba mươi cuốn dưới đây gồm những bài Raymond Aron giảng ở Đại học Sorbonne:

- Dix huit lecons sur la société industrielle (loại sách Idées nhà Gallimard)

- La lutte des classes - n.t.

- Démocratie et totalitarisme - n.t.

Ông phân tích một cách rất khách quan về xã hội tư bản và xã hội cộng sản.

GastonBouthoul chuyên về nhân khẩu học (démographie), tác giả những cuốn:

-Panorama des idées con temporaines: les sciences sociales.

- La surpopulation dans le monde

- La guerre.

e) Luật và kinh tế

Sách Việt

Về luật chúng ta có được ba bốn chục cuốn đa số là phổ biến những đạo luật hiện hành. Dân luật, hình luật, có những cuốn của Nguyễn Văn Thiết, Vũ Văn Mẫu; Luật lao động, có những cuốn của Trịnh Đình Thảo, Lê Tài Triển.

Khái luận về luật thì có:

- Quốc tế công pháp thường thức của Trình Quốc Quang

- Luật khái luận của Nguyễn Huy Đẩu

- Dân luật lược khảo của Vũ Văn Mẫu

- Chế độ tài sản trong gia đình Việt Nam của Vũ Văn Hiền

- Tự do cá nhân của Trần Thúc Linh

- Những án lệ quan trọng của Trần Thúc Linh và Nguyễn Văn Thọ.

Những bạn học luật nên có bộ:

- Danh từ pháp luật lược giải của Trần Thúc Linh.

Sách về Kinh tế của ta rất ít.

Những cuốn xuất bản từ mười mấy năm trước như Việt Nam kinh tế lược khảo, Kinh tế tư bản đều của Trúc Chi, Tiền vàng và tiền giấy của Vũ Văn Hiền... nay chỉ còn giá trị về tài liệu. Sách mới xuất bản thì chúng tôi chỉ mới thấy vài cuốn:

- Lịch sử học thuyết kinh tế của Nguyễn Phúc Sa

- Kinh tế quốc tế của Ellsworth

- Tiền tệ lợi tức và chính sách tiền tệ của Ed. S. Shaw

- Chính đề Việt Nam của Tùng Phong

- Một niềm tin: Thế giới trong tương lai, Việt Nam trong hiện tại của Nguyễn Hiến Lê.

- Kinh tế tự do của Erhard, bản dịch của Khánh Trang

Sách Pháp

Ít tác phẩm tổng quát về luật:

- La conception du droit của L. Dechesne

- L'évolution de droit et de la conscience sociale của Tanon

- La renaissance du droit naturel của J. Charnot

- Lavie du droit et l'impuissance des lois của J. Cruet

- La morale internationale của N. Polifis

- La justice internationale - n.t.

Về kinh tế

- Histoire des doctrines économiques của Gide et Rist.

- Economie politique et politique économique của J. E. Maede

- Les grands économistes của P. Gemahing

- Les étapes de la croissance économique của W. W Rostow

- Les grand espoir 20è siècle của Fourastié

Từ sau thế chiến, môn kinh tế học đã tiến bộ rất nhiều, gần có tính cách khoa học thực nghiệm, bỏ được nhiều lý thuyết viển vông mà chú trọng vào sự dùng nhiều thống kê cùng tài liệu. Đặc biệt những tác phẩm của Fourastié đã được dịch ra nhiều thứ tiếng.

Bạn cũng nên đọc những tác giả A. Sauvy, Kuznets và cuốn

- Les conditions de progrès économique của Colin Clark

Về khoa tổ chức công việc:

- Organisation của J. Chevalier

- Organisation du travail - n.t

- Le système de Taylor nhà Dunod

- Direction des ateliers của H. Ford

- Administration industrielle etgénéral của H. Fayol

- Psychologie sociale de l'industrie của J. A. C. Brown

Sách Việt

- Tổ chức công việc theo khoa học của Nguyễn Hiến Lê

- Tổ chức công việc làm ăn - n.t

- Tổ chức gia đình - n.t

Chú thích

  1. Bạn nên đọc Trung Quốc triết học sử Phùng Hữu Lan (đã có một bản dịch ra tiếng Việt, nhưng chưa đủ và không dùng được) và cuốn A souce book of Chinese philosophy của Wing Tai Chan (Trần Vinh Tiệp) Princeton Universiry press - 1963.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tên sách: Tự học - Một nhu cầu của thời đại
  • Tác giả: Nguyễn Hiến Lê
  • Nguồn: Bản scan do Townguyen cung cấp (e-thuvien.com)
  • Đánh máy: Trieuthoa
  • Tạo eBook lần đầu và tạo lại: Goldfish (10-06-2013)