Hát bóng

Hát bóng

Hát bóng kích thích óc tưởng tượng em rất mạnh. Ngồi coi trong phòng tối, thị quan và thính quan của em hưng phấn lên, em chăm chú nhìn và nghe, cho nên khi bước ra khỏi rạp em có cảm tưởng mới từ biệt một thế giới khác, như tỉnh một cơn mộng. Nhưng sự náo nhiệt của đường phố kéo em lại về thực trạng ngay.

Nếu em mê những truyện mạo hiểm thì em sẽ được thoả thích: phim trinh thám cao bồi cưỡi ngựa như điên như khùng, những thanh niên hung dữ, những kép trẻ dễ thương mới đầu luôn gặp tai nạn, rồi rốt cuộc luôn luôn thắng trở ngại, và toàn truyện phảng phất cái hương thơm của một thiếu nữ trẻ, đẹp, dù ở giữa cảnh rừng núi mà cũng ăn bận rất sang trọng!

Nhưng tôi muốn em coi một phim nghĩa hiệp hơn, chẳng hạn phim Fanfan la Tulipe, trong đó có nhiều hành động hiệp sĩ, táo bạo, những lời tài tình ý nhị mà nhã nhặn, bổ ích cho trí tuệ và cho cả tâm hồn.

Phim sản xuất mỗi ngày mỗi nhiều, nhưng tai hai là những phim hay thì lại hiếm. Nghệ thuật hát bóng khó đạt được trình độ cao của những nghệ thuật khác. Phải có nhiều ý hay, truyện hay mà những cái đó không dễ gì sản xuất được. Nhiều phim tầm thường và ngây thơ. Mà nghệ thuật hát bóng đâu có bị bó buộc như kịch, phải diễn trên một sân khấu nhỏ bé giữa những cảnh trí giả tạo. Trên màn ảnh không cần theo luật tam đồng (règle des trois unités): đồng sự, đồng thời, đồng sở. Hát bóng là ma thuật của hình ảnh, có những phương tiện vô biên để diễn một việc, một hoạt động, một tư tưởng. Chỉ trong nháy mắt, nó vượt tất cả các khoảng xa cách, cho thấy từ những nét nhỏ trên mặt cho tới những phong cảnh có thực. Chúng ta thích thú ngắm những cảnh trí hùng vĩ trên khắp địa cầu: rừng núi, cánh đồng, hải đảo cô quạnh giữa đại dương, ốc đảo trong sa mạc, miền bắc cực, nam cực y như được du lịch tại chỗ. Kỹ thuật hát bóng cho phép dùng tất cả những mánh khoé như biến hình, làm nhoà đi, in chồng lên vân vân… Nó dùng kính thiên văn và kính hiển vi để cho ta thấy cái lớn vô biên và cái nhỏ vô cùng của vũ trụ. Hiện nay đã có phim màu, phim nổi. Thường thường có nhạc đệm để điều hoà cảm xúc của ta. Vậy phim diễn được một hoạt động theo một nhịp liên tiếp. Không cần tạm nghỉ giữa hai lớp như trong nhiều vở kịch. Dù bản văn (truyện phim) tầm thường thì nó cũng có vẻ sống động.

Vì thiếu những truyện phim hay, người ta đã phải tìm hứng trong văn học (tiểu thuyết bán chạy), trong lịch sử (đời tiểu thuyết hoá các danh nhân), và trong khoa học (phim tài liệu mà hầu hết là những kỳ công nho nhỏ). Em sẽ nhớ hoài vài tuyệt tác như: L'Expédition au Groenland (của Paul Emile Victor), L'Annapurna (của Marchel Ichac), và trong một loại khác, Le château de Combourg truyện viết theo một bản văn của Chateaubriand, rồi do nghệ sĩ đại tài Pierre Fresnay đóng vai chính. Walt Disney, thi sĩ của màn bạc, đã sản xuất được một loại phim nhan đề là: “Đời sống đây”, như: La Vallée des Castors, Les oiseau aquatiques, Les désert vivant; ông còn sản xuất phim Blanche neige phỏng theo những truyện thần tiên, và một phim kinh dị, Fantasia, dùng màu sắc và hình vẽ mà diễn vài khúc nhạc, cổ điển và hiện đại. Những phim trong loại đó chứng tỏ rằng hát bóng có một giá trị nghệ thuật cao.

Tuy nhiên, nghệ thuật thứ bảy có nhiều ích lợi mà cũng có vài chỗ hại cho những em dự bị thi Tú tài.

Thử nghĩ coi, tả cuộc đời của bọn phạm tội và bọn gái nhẹ dạ bằng những hình ảnh rất rõ, lớn, quá đầy đủ chi tiết, như vậy phỏng có ích lợi gì không?

Có nhiều xen[1] gian lận, ăn cắp, giết nhau trong những phim mạo hiểm đó, dù truyện xảy ra trong một sòng bạc ở miền Viễn Tây, hoặc trong một tiệm hút ở Trung Hoa, hoặc một khu trộm cướp, đĩ điếm trong một châu thành lớn nào đó. Nhân vật trong phim hoạt động luôn luôn để làm giàu cho mau và diệt một kẻ cản trở công việc của mình. Phơi bày những cái xấu xa như vậy, đầu óc em không bị tiêm nhiễm thì cũng bị kích thích một cách vô ích và tiềm thức của em cũng bị vẩn đục.

Trong nhiều xứ, người ta cấm trẻ em dưới một tuổi nào đó không được coi hát bóng. Theo tôi, cách đó khôn và nên áp dụng ở Pháp; tất nhiên là không cấm những phim chiếu riêng cho thanh niên. Mà trừ những phim hoạt hoạ ra, tôi không nhớ có một phim nào có thể không do dự cho các em trai và gái từ mười tới mười bốn tuổi coi được không.

Chú thích

  1. Chữ xen (tiếng Pháp là scène) ở đây có thể hiểu là cảnh. (Goldfish)

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Lời khuyên thanh niên
  • Tác giả: Paul Noël
  • Lược dịch: Nguyễn Hiến Lê
  • Nhà xuất bản: Thanh Tân
  • Thực hiện ebook: Goldfish (20/05/2010)
  • Nguồn: TVE
"Like" us to know more!