Giới hạn tột cùng của sự sống

Giới hạn tột cùng của sự sống

Khi làm quen với vi khuẩn, có lẽ không ít bạn trong chúng ta tưởng là cấu tạo cơ thể chúng đã đạt tới mức tột cùng của sự đơn giản. Bởi lẽ, còn gì đơn giản hơn là cả cơ thể chỉ là một tế bào nhỏ bé. Ấy vậy mà vi-rút còn vượt qua được cả giới hạn tưởng như không vượt qua nổi này. Cơ thể nhỏ bé của chúng không hề có cấu tạo tế bào với lớp màng bảo vệ bên ngoài cùng những "lục phủ ngũ tạng" phức tạp bên trong. Bất kỳ một vi-rút nào cũng vẻn vẹn chỉ có hai phần vỏ và ruột. Bản chất hóa học của phần vỏ là prô-tê-in, còn phần ruột là axít nu-clê-ic. Để thấy rõ hơn nữa cấu trúc của vi-rút, chúng ta hãy nhớ lại một lần nữa với đối tượng quen thuộc là vi-rút đốm thuốc lá.

Thoạt nhìn, ta tưởng loại vi-rút thực vật này chỉ là một cái ống rỗng ruột đơn giản như cái bút chì bị cụt lõi. Nhưng những bức ảnh chi tiết chụp qua kính hiển vi điện tử cho thấy thành ống có đến 162 vòng xoắn xếp sít vào nhau. Mỗi vòng có tới 16 cáp-xô-me nom tựa như củ khoai cuống gắn vào lõi đầu chẩu ra ngoài. Mỗi cáp-xô-me bao gồm một số các phân tử prô-tê-in có phân tử lượng 18000. Bên trong thành ống là một sợi a-xít ri-bô-nu-clê-íc (ARN) cuốn dọc ống như chiếc lò so xoắn.

Nhiệm vụ của phân vỏ prô-tê-in bên ngoài chủ yếu là làm lớp áo giáp bảo vệ cho phần ruột bên trong.

Nếu dùng dung dịch kiềm yếu chúng ta có thể lần lượt dỡ các vòng xoắn ở vỏ thành từng khúc prô-tê-in gồm vài ba "củ khoai" cáp-xô-me. Sau phản ứng "lột áo" vi-rút, ta có thể dỡ luôn sợi lò xo xoắn ARN ở bên trong.

Bây giờ muốn tái tạo lại chiếc áo giáp bảo vệ ta chỉ cần bổ sung thêm a-xít, giảm pH môi trường từ 10,5 xuống 5 thì các khúc prô-tê-in đang rời rạc lại tự động ghé lại với nhau. Thậm chí cả trong trường hợp ta đã lấy mất cả sợi ARN thì công việc lắp áo giáp vẫn không vì thế mà dừng lại. Có điều là vi-rút đã bị lấy mất ruột thì cũng chấm dứt luôn khả năng gieo rắc bệnh tật ở vật chủ.

Không chỉ riêng vi-rút đốm thuốc lá mà các vi-rút cúm, sởi, quai bị, toi gà... cũng đều có cấu trúc xoắn theo kiểu này.

Bên cạnh đó cũng có nhiều vi-rút mới thoạt trông thì tưởng là có hình cầu nhưng thực ra lại là hình khối. Ở chúng, các cáp-xô-me không tạo thành vòng xoắn mà tạo thành những mặt tam giác đều, đối xứng với nhau. Thường ở các vi-rút loại này có dạng khối đa diện gồm 20 mặt tam giác đối xứng. Còn sợi ARN thì tạo thành vòng xoắn ở giữa lớp vỏ nom như con thú nằm co tròn trong cũi vậy.

Dạng cấu trúc khối thường thấy ở nhiều vi-rút viêm cầu não, vi-rút mọt Ti-pu-la, A-dê-nô-vi-rút, vi-rút viêm tủy xám...

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Những điều kỳ lạ trong thế giới vi sinh vật
  • Tác giả: Vũ Kim Dũng
  • Nhà xuất bản Thanh Niên, 1984
  • Đánh máy (TVE): kimdungjay, ChungCH, Thuy_trang89, dinhrj, thaoican, lananha1, hainguyenspk và 4DHN
"Like" us to know more!