Chu Tử học và Thần đạo - Thần đạo Thùy Gia

Chu Tử học và Thần đạo - Thần đạo Thùy Gia

Trong thuyết về Thần đạo của các Nho gia (Thần đạo Nho gia) có ảnh hưởng lớn nhất là Thần đạo Thùy Gia của Yamazaki Ansai (1618-1682). Ansai vốn là người xuất gia và tu hành ở núi Hieizan và các chùa thiền, nhưng vào năm 25 tuổi lại hoàn tục và chuyển sang Chu Tử học. Ansai từng nói: “Khi học Chu Tử tôi luôn hối lỗi. Hối lỗi cùng Chu Tử và không còn gì phải hối cải khi đến với học thuật của ông” và nghiêng tuyệt đối về tư tưởng của Chu Tử. Bởi vậy, các trước tác khác của Ansai phần lớn là trích ra từ những câu nói của Chu Tử, mà không triển khai được học thuyết riêng. Tuy nhiên, chỉ qua điều này thì sẽ không thể khẳng định là ở Ansai không có những sáng tạo riêng. Bản thân sự sùng bái Chu Tử đến mức sa đà vào Chủ nghĩa phi duy lý đã là một sự không hiểu về Chu Tử, người luôn có ý hướng theo Chủ nghĩa duy lý. Hơn nữa, để đưa ra phương pháp thực hiện, Chu Tử xây dựng khái niệm Cư kính với tư cách là tư thế của chủ thể và khái niệm Cùng lý để tìm hiểu bản chất của các sự vật, hiện tượng bên ngoài, nhưng Ansai thì chỉđi sâu vào khái niệm thứ nhất, tức là Cư kính. Từ quan niệm Kính nghĩa là khi làm việc gì cũng phải thành tâm cung cẩn, Ansai đã nói: “Kính không có gì phức tạp cả, nhưng lúc nào cũng phải tập trung và không được vô tâm”, nghĩa là thể hiện quan niệm vô cùng khắt khe về luân lý đạo đức. Đặc biệt vì ông coi trọng tính tuyệt đối trong quan hệ quân thần, nên được nhiều phiên chủ tin cậy. Có thời ông còn được phiên chủ Hoshina Masayuki (Bảo Khoa Chính Chi) của vùng Aizu (Hội Tân) mời đến và đã gây ảnh hưởng không nhỏ.

Một trụ cột trong tư tưởng của Ansai nữa là Thần đạo. Nhìn qua có thể cho là điều này mâu thuẫn với khuynh hướng tuyệt đối của ông đối với Chu Tử học, nhưng Ansai lại cho rằng Nho giáo và Thần đạo là đồng nguyên và dần chuyển sang coi trọng Thần đạo với tư cách là chân lý riêng cho xã hội Nhật Bản. Ansai đã được nhận mật truyền của cả Thần đạo Ise và Thần đạo Yoshida, nhưng ảnh hưởng của Thần đạo Yoshida do được truyền thụ từ Yoshikawa Koretari lớn hơn. Bản thân Yoshikawa Koretari chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ Chu Tử học và từđó đã hệ thống hóa thành các trước tác như Thổ Kim chi truyền (Dokon-no-den) hay Thần Ly Bàn Giới chi truyền (Himorogiiwasaka-no-den). Cuốn Thổ Kim chi truyền là dựa trên Thuyết ngũ hành tương sinh cho rằng, ngũ hành sẽ tuần hoàn theo trình tự Mộc→Hỏa→Thổ→Kim→Thủy. Trong đó, Thổ và Kim được coi là căn bản vì: “Đã có từ khi trời đất chưa phân” (theo Thổ Kim chi bí quyết, Dokon-no-Hiketsu) và từ lý luận Thổ sẽ bị kìm giữ (tiếng Nhật đọc là Tsuchi Simaru) bởi Kim đã giải nghĩa ra thành khái niệm Kính (tiếng Nhật đọc là Tsutsushimi) nhờ vào sự gần gũi của âm đọc. Đó chính là trật tự vốn có và con người ta phải giữ nghiêm trật tự quân thần, trên dưới đó. Trong Thần Ly Bàn Giới chi truyền, cuốn mật truyền thâm sâu nhất của Thần đạo Yishida cũng lại cho rằng không ngoài gì khác, con người cần phải giữ đạo quân thần. Tư tưởng này của Koretari đã được Ansai kế thừa nguyên vẹn.

Thần đạo Thùy Gia đã thừa hưởng những lý luận của Thần đạo Yoshida, những vừa thừa hưởng, vừa cải biến những bí truyền ra đời sau đó và nhấn mạnh thêm khía cạnh phi duy lý. Đồng thời, Thần đạo Thùy Gia còn sử dụng thêm những luận thuyết của Chu Tử học, đặt đạo quân thần làm nền tảng, nên đã rất phát triển và được sùng bái với tư cách là hệ tư tưởng của tầng lớp võ sĩ mà tiêu biểu là các Daimyō(130). Về điểm này Thần đạo Thùy Gia đã phát triển một cách thái quá, nên sau đó bị các nhà tư tưởng như Hirata Atsutane phê phán và mất cả thế lực. Có thể nền tảng của tư tưởng này chỉ là thêm thuyết Âm dương ngũ hành vào Chủ nghĩa thần bí đã có từ thời trung thế trở đi. Sau đó, khi những thần thoại cổ đại được Motoori Norinaga “phát hiện” thì những nhà tư tưởng của Thần đạo Thùy Gia đã từ việc giải nghĩa các kinh điển này mà đưa ra một phương pháp mới để đi tìm những ý tưởng về cổ tầng đã có từ thời cổ đại của Nhật Bản. Từ đây các thần thoại đã được xem xét lại đồng loạt. Tuy nhiên, Chủ nghĩa Nhật Bản trung tâm có thể nói là vừa phi duy lý vừa mang tính chất của chủ nghĩa nguyên lý. Chủ nghĩa này khác hẳn với tư tưởng của Norinaga mà đã được người ta đánh giá cao vào thời cận đại và được Học phái Mito (Thủy Hộ học) cũng như Thần đạo phục cổ tiếp thu để nuôi dưỡng nên Chủ nghĩa dân tộc của Nhật Bản sau đó.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Lịch sử tôn giáo Nhật Bản
  • Tác giả: Sueki Fumihiko
  • Bản quyền tiếng Việt: Công ty sách Alpha
  • Biên tập viên: Đào Quế Anh (Alpha Books)
  • Nguồn: caphebuoitoi
"Like" us to know more!