Cha mẹ

Cha mẹ

Em còn nhỏ, khó mà hiểu được lòng của cha mẹ. Ngày em lập gia đình, sống chung với người yêu và xa cách những người đã nuôi nấng, dạy dỗ, nâng niu, che chở em, em mới bắt đầu hiểu nghĩa hai tiếng “song thân”. Rồi tới khi đứa con đầu lòng của em ra đời, hai tiếng đó mới có thêm nhiều ý nghĩa. Lúc đó em cũng thành “cha” và bỗng nhiên em nhận thức được cái công khó nhọc, cái tinh thần trách nhiệm nặng nề của cha mẹ trong hai mươi lăm hoặc ba chục năm nuôi năng em. Lúc đó em sẽ sáng suốt, băn khoăn về lòng hy sinh, âu yếm vô biên của cha mẹ để nuôi em, dạy dỗ em, cho em ăn học đàng hoàng. Thật là một cái phước lớn cho em mà em chưa nhận được đúng giá trị của nó.

Không có bậc cha mẹ nào mà không xứng đáng là cha mẹ, không bậc cha mẹ nào mà không thiệt tâm dùng hết khả năng, phương tiện, có khi chịu thiếu thốn nữa, để cho con cái “nên người” và hơn mình.

Khi người ta còn trẻ, người ta sống trong tương lai, làm việc cho tương lai.

Tới lúc đứng tuổi, đã có một đời sống vinh dự, nhưng nhớ lại những mơ mộng, ước vọng buổi thiếu thời, thấy không thực hiện hết, mà cũng không có hy vọng gì thực hiện được nữa, người ta mới trút hết hy vọng đó vào tương lai của đàn con. Em đừng bao giờ quên điều đó nhé. Trong bọn chúng ta, ai là người chẳng có lúc nuôi cái cao vọng thành một vĩ nhân, một giáo sư nổi tiếng, một đại kỹ nghệ gia, một nghệ sĩ lừng danh thế giới; nhưng rồi cái mộng đó thực hiện không được, và chuyển qua bầy trẻ đầy hứa hẹn. Và cha mẹ nào cũng gắng cho con cái học hành để có một cái bàn nhún mà nhảy vọt lên được.

Chắc em biết nhiều bạn học dở, đổi trường hoài. Cha mẹ họ rầu rĩ về điều đó lắm.

Họ vẫn không bỏ cái ý muốn con họ phải tiến lên, hơn họ, và tốn kém mấy cũng chịu, vẫn nhất định cho con họ tiếp tục học.

Vậy sự thực là gì: Song thân em luôn luôn gắng sức vì em.

Về đời sống vất chất, em có thể nhận thấy điều đó một cách dễ dàng. Cứ tính sơ những phí tổn cho em ăn học so với tiền công một thanh niên mới học nghề xong, em sẽ thấy nếu không cho em ăn học thì song thân em sẽ được sống một đời phong lưu hơn ra sao. Mà đó chỉ là khía cạnh vật chất của vấn đề.

Mà em, em nghĩ về các người ra sao?

Em còn non dại, em cho rằng đấng sinh thành của em luôn luôn tỏ vẻ độc đoán, chỉ những khuyên với bảo rồi rầy với la. Đã có quyền ra lệnh - quyền đó có vẻ như bất công - rồi lại dùng sức mạnh bắt cái tuổi trẻ hung găng của em phải tuân lệnh nữa. Dù các người không lạm dụng cái quyền đó thì em cũng đã bực mình rồi. Một chút gì cũng phải “xin phép”, đi chơi với bạn, đi tập thể thao, muốn mua một vật gì hơi quan trọng một chút (vì tôi chắc rằng song thân của em mỗi tháng cho em một số tiền tiêu vặt) cũng phải xin phép!

Em chịu nhận rằng nếu em học hành tấn tới thì cha mẹ em cũng bớt nghiêm khắc một chút.

Trong vụ nghỉ hè, tình trạng dễ chịu hơn, kỷ luật được nới lỏng. Tất nhiên phải cho em nghỉ ngơi, đùa giỡn. Tuỳ phương tiện và trình độ tinh thần của gia đình, em được tiêu khiển theo cách này hay cách khác và có vô số trò tiêu khiển để em lựa chọn.

Nhưng quả thực là hai thế hệ khác hẳn nhau.

Song thân em hồi xưa được giáo dục theo một lối khác thời nay. Thời xưa phong tục nghiêm khắc hơn, ngồi ăn trẻ không được nói hoặc chỉ được nói rất ít. Các cụ coi chừng con cái kỹ hơn. Rồi phong tục thay đổi nhiều và mau, nhất là sau hai thế chiến. Em thấy cha mẹ lo lắng vì tiêu pha tốn kém quá - cái gì cũng bạc ngàn cả - và em cho rằng các cụ chi li, nhưng em biết có biết đâu hồi xưa chỉ tốn có vài chục vài trăm cũng du lịch được một cách thú vị. Vậy thì các cụ không chịu cho em nhảy “be-bop” ở trong nhà, có gì là khó hiểu đâu? Mỗi thời mỗi khác mà. Em không tưởng tượng được rằng chưa đầy hai chục năm trước, một chiếc xe hơi giá rẻ hơn một chiếc xe đạp ngày nay[1]. Song thân em đã sống cái thời trước, và đó không phải là một lý do để chê các người là “cổ hủ”.

Em nên biết rằng các cụ hơn em một thế hệ thì có nhiều kinh nghiệm hơn em, mà không có một quan niệm nào về nhân sinh, một tập tục cấp tiến, tiền phong nào có thể thay được kinh nghiệm. Kinh nghiệm đó vừa cần thiết vừa bất diệt; không có gì có thể thay thế nó được trong lòng một học sinh trung học có ý muốn coi cha mẹ là “tầm thường”, là “lạc hậu”.

Tôi khuyên em đọc những hàng dưới đây rồi suy nghĩ về cái triết lý nhẹ nhàng của nó:

Con nghĩ về cha ra sao?

6 tuổi: Ba của mình cái gì cũng biết.

10 tuổi: Ba của mình hiểu biết nhiều.

15 tuổi: Mình cũng hiểu biết nhiều bằng ba.

20 tuổi: Nhất định là Ba hiểu biết chẳng được bao nhiêu.

30 tuổi: Dù sao, mình cũng có thể hỏi ý kiến Ba được.

40 tuổi: Vậy mà Ba cũng biết được ít nhiều đấy chứ.

50 tuổi: Cái gì Ba cũng biết.

60 tuổi: Anh! Nếu Ba còn sống để mình hỏi ý kiến nhỉ!

Phụ thân em, mà em gọi là “cụ Bô”, vậy mà gần em hơn là em tưởng ấy. Một triết gia đã nói: “việc gì cũng phải xét đến cứu cánh”. Lời đó, rất đúng trong các lời khuyên của cha mẹ.

Trong trường hợp thứ nhất: em học hành tấn tới

Nếu sự học hành và hạnh kiểm của em trong lớp đáng khen thì các cụ vui lòng lắm, không đòi hỏi gì em nhiều nữa đâu miễn là em sạch sẽ, đứng đắn, đoan trang, lễ độ, và chú ý tới công việc. Như vậy có khó khăn gì, phải không em?

Có thể em cho rằng thân phụ em bất công, không có tinh thần thể thao, nghiêm khắc quá, cấm em đi chơi buổi tối, chẳng hạn đi coi hát hoặc dự một buổi họp của hội thể thao, tóm lại muốn hãm bớt sự bay nhảy, vùng vẫy của em. Em muốn nghĩ xấu về người hoặc cau mặt tỏ vẻ bất bình, nhưng nên kiên nhẫn, có thiện ý một chút thì lợi cho em hơn. Chống cự lại với người làm cho người nổi giận, có ích gì không? Người mưu hạnh phúc cho em, mong điều tốt cho em, rất yêu mến em thì tại sao lại làm cho em rầu lòng.

Em thích lầm lì, làm thinh chăng, hay muốn gây chăng? Em vốn đã ít nói rồi. Em e lệ, ngại bày tỏ tâm sự mà thân phụ em lại có vẻ như lúc nào cũng bận việc. Làm tăng sự khó chịu, làm giảm tình yêu, tình thân của cha mẹ, có phải là vụng về không? Có lợi gì cho em không?

Phải biết đợi lúc thuận tiện mà nói. Có hôm thân phụ em vui vẻ, dễ gợi chuyện hơn. Lúc đó, em sẽ thẳng thắn giảng giải những ý muốn của em mà người đã cấm đoán. Rồi người sẽ giảng cho em nghe những lý do của người. Dù sao, em cũng nên tin chắc rằng nếu người không đồng ý với em đi nữa mà thấy em trình bày nỗi lòng với người, hỏi ý kiến người thì người vẫn vui lòng hả dạ.

Cha mẹ bao giờ cũng sung sướng được con cái trò chuyện với mình và buồn rằng chúng ít khi tỏ lòng với mình lắm. Còn em, em có nhiều khi lại quấy rầy người vì đòi cái nay, muốn cái nọ, rồi oán trách, phản kháng người không?

Trường hợp thứ hai: sự học của em không có kết quả khả quan

Điểm trong lớp của em hơi kém, chưa được vào hạng trung bình. Nếu em học đều đều, nếu sau bữa ăn tối em làm bài ngay, thì không có lý gì phụ thân em không nhận thấy sự gắng sức của em. Người sẽ săn sóc về sức khoẻ cho em, có dịp nghỉ dù là ngắn, cũng cho em ra biển hoặc lên núi để lấy lại sức. Người sẽ hỏi ý kiến vài giáo sư xem em kém về những môn nào và nếu cần, sẽ cho em học thêm với một giáo sư nào. Có lẽ cần khám sức khoẻ cho em nữa. Sau cùng nếu rõ ràng là em không đủ thiên tư để theo một chương trình thì một trung tâm hướng nghiệp có thể hướng em về một nghề hợp với khả năng tinh thần hoặc sự khéo tay của em.

Trường hợp thứ ba: em không chịu học.

Nếu rõ ràng là tại em làm biếng, không có nghị lực mà kết quả kém lắm thì em chỉ nên tự trách mình thôi. Làm sao người ta có thể mến em được nếu em không làm gì để đáp lại lòng mến đó, không làm gì để xứng đáng với lòng mến đó. Tôi xin em phải hoạt động lên, đừng bí xị như vậy. Đời sống sau này của em phần lớn được quyết định ở những lớp trung học đấy. Nếu em không chịu gắng sức thì học thêm giờ hoặc đổi trường có ích lợi gì đâu? Nếu em không đổi tính đi, siêng năng lên thì song thân sẽ chán nản về em. Em không thể tự bào chữa rằng tại cha mẹ không học hành, không biết gì về sự học cả, không biết chỉ dẫn em, nên em mới không có kết quả. Dù có vậy chăng nữa thì lỗi cũng tại em.

Mẫu thân em là người chăm lo tới sự học của em nhất. Người ngọt ngào, ân cần, tận tâm lo cho em từng chút để em được vui vẻ, khoẻ mạnh; nhưng em, em có thường làm cho người đau lòng vì một lời nói xẵng hoặc một cử chỉ như nhún vai, bĩu môi không? Tình thương của mẹ khác tình thương của cha. Em ở trong da thịt của người mà ra, và đối với người, em là một phần trong toàn thể của người đằng đẳng chín tháng, bây giờ đây và cả sau này nữa, em luôn luôn là “em bé” của người. Ít nhất em cũng phải rán hiểu điều hiển nhiên đó. Vậy thì em đừng nên cằn nhằn, càu nhàu khi nghe người nhắc em hoài rằng “đội nón đi, mặc thêm áo vào, coi chừng bị lạnh đấy con”; em nên nghĩ tới tất cả công việc người làm cho em: nhíp lại cái áo, đơm lại cái nút, may mặc, giặt giũ cho. Phải ngoan ngoãn, đừng tỏ vẻ bực mình với người.

Có điều gì khó nói với cha thì không thể bằng nhờ mẹ. Đàn bà thường khéo xoa dịu những tự ái của chồng, của con, biết vo tròn cho hết cạnh góc. Có sự hy sinh nào mà người mẹ từ chối bao giờ? Chẳng hạn tôi còn cảm động mỗi khi nhớ rằng mẫu thân tôi đã tập học tiếng Hi Lạp để săn sóc sự học của tôi.

Không như cha, mẹ lúc nào cũng ở nhà, cho nên giữa mẹ và con, tình thân mật đậm đà hơn. Vậy thì có việc gì em cũng nên thưa với mẫu thân em trước đã.

Đừng thấy mẫu thân em tốt bụng và dễ cảm động mà sinh ra nhờn. Chỉ có điên mới có thái độ như vậy, mới không ưa ngọt mà ưa xẵng, chịu những cơn thịnh nộ của cha. Tất cả những danh nhân đều kính trọng mẹ một cách rất cảm động. Nên đôi khi em thấy khó chịu về sự săn sóc, che chở quá ân cần của mẫu thân em thì em có thiếu gì cách trả lời ngọt ngào và lễ độ để bày tỏ quan điểm của em. Đối với bất kỳ người đàn bà nào cũng phải có thái độ che chở và nhã nhặn huống hồ là đối với bậc sinh thành ra ta.

Tôi đã nghe nhiều bà mẹ khoan hồng quá, dịu dàng quá phàn nàn rằng con cái đã chẳng hiểu mình mà lại còn hỗn xược; bọn thanh niên muốn thoát ly gia đình đó, cho rằng những lời dặn dò của mẹ có vẻ nhu nhược, quá đa cảm, nhưng sự thực chỉ là tình âu yếm và lo lắng cho con. Tôi chắc rằng em không ở trong bọn trẻ đó.

Em phải hết sức ân cần với mẫu thân em. Em có thể giúp người được nhiều việc như dọn bàn, xách nước, đi một việc gấp, vân vân…; không có gì là mất thể diện đâu. Tự ý làm giúp, đừng đợi sai bảo, như vậy càng tỏ rằng em quí mến, biết ơn người mà càng làm cho người vui vẻ.

Ngày nhớ ơn mẹ[2], em có cơ hội độc nhất để tỏ lòng hiếu và lòng biết ơn đối với người. Em tặng người một vật gì chính em tạo ra: một bức hoạ, một bài thơ, một đoản văn. Em tin chắc rằng người sẽ cẩn trọng giữ gìn nó, thỉnh thoảng mở hộc tủ ra coi, đọc đi đọc lại, ngắm nghía suy nghĩ.

Chú thích

  1. Tính theo số tiền thì như vậy: ở nước ta trước thế chiến chỉ một ngàn đồng là mua được một chiếc xe hơi, nhưng đồng tiền bây giờ cũng dễ kiếm hơn, đúng hơn là đã sụt giá quá nhiều, không còn bằng một phần trăm thời trước.
  2. Ở Pháp có Ngày nhớ ơn Cha và Ngày nhớ ơn Mẹ (Journée des Pères, Journée des Mères), tôi không nhớ rõ vào tháng nào. Ở nước ta, có thể dùng ngày lễ Vu Lan thay hai ngày đó.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Lời khuyên thanh niên
  • Tác giả: Paul Noël
  • Lược dịch: Nguyễn Hiến Lê
  • Nhà xuất bản: Thanh Tân
  • Thực hiện ebook: Goldfish (20/05/2010)
  • Nguồn: TVE
"Like" us to know more!