Chủ nghĩa tinh thần và những hạn chế trong tư tưởng của Kiyozawa Manshi

Chủ nghĩa tinh thần và những hạn chế trong tư tưởng của Kiyozawa Manshi

Nhà tư tưởng tôn giáo tiêu biểu của thời đại này là Kiyozawa Manshi (Thanh Trạch Mãn Chi, 1863-1903), một nhà sư thuộc phái Ōtani (Đại Cốc) của Tịnh thổ chân tông. Cuộc luận chiến “Sự xung đột giữa giáo dục và tôn giáo” diễn ra vào năm Meiji thứ 25 (1892) và khi đó Kiyozawa đã cho phát hành cuốn Cốt cách triết học tôn giáo (Shūkyō Tetsugaku Kokkaku). Đây là lần đầu tiên ông đã xây dựng được hệ thống triết học tôn giáo hoàn chỉnh dựa trên quan điểm Phật giáo. Tuy nhiên, sau đó Kiyozawa đã suy nghĩ sâu sắc về nội tâm của mình từ những thất bại trong việc cải cách giáo đoàn và tình trạng bệnh tật bản thân, nên vào năm Meiji thứ 33 (1900) đã cùng với các đệ tử lập nên trường tư thục Kōkōdō (Hạo Hạo Động). Vào năm sau đó, Kiyozawa xuất bản cuốn Thế giới tinh thần (Seishinkai) và phát triển thành phong trào theo Chủ nghĩa tinh thần.

Như Kiyozawa đã viết: “Chủ nghĩa tinh thần là chủ nghĩa mưu cầu sự viên mãn về tinh thần của bản thân” (Theo Chủ nghĩa tinh thần), nghĩa là đó chỉ là sự chìm đắm trong tinh thần chủ quan mang tính nội tại và đi tìm chỗ dựa cuối cùng ở đó. Từ chí hướng căn bản: “Một khi đã sống trên đời này thì chúng ta phải có một chỗ dừng chân thật hoàn hảo” (Theo sách đã dẫn), ông đã đào sâu về tinh thần và đạt đến mức độ vô tận tuyệt đối: “Chúng ta làm thế nào để có được một chỗ dừng chân hoàn hảo? Điều này không có gì khác ngoài việc trở thành đấng vô tận tuyệt đối”. Ở đây có một điều cần chú ý là Kiyozawa đã thay đổi Phật A-di-đà trong tín ngưỡng Tịnh thổ truyền thống thành khái niệm mang tính triết học là đấng vô tận tuyệt đối và phổ biến chúng.

Vấn đề nan giải này của tôn giáo đã được giải quyết bằng cách từ bỏ hoàn toàn yếu tố bên ngoài và chỉ nhờ việc trú ngụ trong nội tâm mà thành đạo. Ở đó cần thiết phải có một sự quyết tâm: “Nếu con người ta suy nghĩ nghiêm túc về việc gia nhập thánh địa của tôn giáo thì cả cha mẹ, vợ con, tiền tài, quốc gia cũng phải từ bỏ. Hơn thế, phải vứt bỏ ngay cả bản thân mình. Hay nói cách khác, người nào muốn vào địa hạt của tôn giáo thì phải vứt bỏ cả lòng hiếu thảo và yêu nước. Ngoài ra cả lòng nhân nghĩa, cả đạo đức, cả khoa học, cả triết học cũng không được ngó ngàng tới. Chính từ đó thánh địa bao la của những tín niệm tôn giáo mới được mở ra” (Theo Những điều kiện thiết yếu cho những tín niệm tôn giáo). Kiyozawa khẳng định mạnh mẽ rằng cần phải từ bỏ cả quốc gia và lòng ái quốc rõ ràng là vì đang ý thức về cuộc khẩu chiến “Sự xung đột giữa giáo dục và tôn giáo”. Ông muốn đưa ra luận thuyết này là để phản đối lại Inoue Tetsujirō, người theo Chủ nghĩa quốc gia.

Trong một chừng mực nào đó, có thể thấy lý luận của Kyozawa là lý luận phê phán Chủ nghĩa quốc gia quá khích, nhưng vừa hướng đến mục đích đó ông lại vừa lật ngược tình thế. Theo Kiyozawa thì: “Một khi đã được chạm đến vầng hào quang từ bi của Phật Như Lai thì sẽ không còn điều yêu, ghét trong tâm nữa” (Những điều kiện thiết yếu cho những tín niệm tôn giáo) và “Khi đất nước có sự biến thì sẽ phải vác súng lên vai ra chiến trận. Lúc đó thì hiếu thảo cũng được mà ái quốc cũng không sao” (Theo sách đã dẫn). Qua đó ông đã công nhận cả lòng hiếu thảo, ái quốc và thậm chí cả chiến tranh. Nghĩa là khi con người ta đã đạt đến vô tận tuyệt đối thì không cần nguyên lý mang tính quy phạm để từ tôn giáo quay trở lại xã hội mà người đó đã một lần vượt qua, chỉ cần chấp nhận nguyên nền tảng đạo đức vốn có và không phê phán. Sau đó, việc phần đông giới tôn giáo đều chỉ đi theo mà không phát huy được đầy đủ tinh thần phê phán đối với cuộc chiến tranh xâm lược và sự phát triển của Chủ nghĩa quốc gia một phần cũng là do yếu ở điểm này.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Lịch sử tôn giáo Nhật Bản
  • Tác giả: Sueki Fumihiko
  • Bản quyền tiếng Việt: Công ty sách Alpha
  • Biên tập viên: Đào Quế Anh (Alpha Books)
  • Nguồn: caphebuoitoi
"Like" us to know more!