Cổ tầng hình thành trong lịch sử

Cổ tầng hình thành trong lịch sử

Nếu cổ tầng không phải là thứ đã được định sẵn, nhưng lại chi phối cả hiện tại của chúng ta thì bản thân nó chẳng phải là yếu tố thích hợp nhất để khẳng định rằng đã được hình thành trong suốt chiều dài lịch sử hay sao? Điều này cũng giống như mặt đất nơi chúng ta đang đứng chính là thứ ở trên bề mặt của nhiều lớp địa tầng đã được hình thành trong lịch sử dài lâu của trái đất. Vấn đề đặt ra lớn nhất cho ngành nghiên cứu lịch sử tư tưởng và lịch sử tôn giáo là khám phá và làm nổi lên cổ tầng đã được tích tụ từ lâu nhưng khuất dưới lớp vỏ, và kiểm chứng xem chúng đã được hình thành như thế nào. Nhờ đó, chúng ta sẽ có thể thấy rõ được mình cần kế thừa và cải biến điều gì? Tất nhiên, tôi không nghĩ có thể đơn giản hóa và giải quyết những vấn đề đã được chồng xếp một cách phức tạp trong quá khứ, nhưng chí ít cũng có thể phán đoán theo hướng đó. Có lẽ đây chính là con đường để chúng ta có thể kế thừa những vấn đề đặt ra bởi nhà nghiên cứu Maruyama, người đã từng trăn trở với thuyết về cổ tầng.

Maruyama đã xây dựng khái niệm cổ tầng từ cách nhìn phê phán, nhưng khi cần thiết định một điều gì đó là bất biến trong lịch sử thì lại nghiêng về nhìn nhận một cách tích cực. Cách nhìn nhận Tinh thần Nhật Bản hay Tinh thần của Thần đạo là bất biến kể từ xưa đến nay chính là bề nổi của Chủ nghĩa Nhật Bản vào thời trước Chiến tranh thế giới II. Điều này vừa biến đổi hình thái, vừa lặp đi lặp lại cho đến ngày nay. Nhiều học giả lý luận rằng, nguyên mẫu lối tư duy của người Nhật đã được định hình từ thời Jōmon(2) và Yayoi(3). Hơn nữa, lý luận nhìn nhận về phương thức tư duy của Nhật Bản có từ thời cổ xưa theo thuyết vật linh cũng đã được công chúng thừa nhận. Những xu hướng trên chỉ là sự phát triển lên từ thuyết của nhà nghiên cứu Maruyama và nói rộng ra có thể cho tất cả những điều đó là việc đi tìm cổ tầng của tư duy Nhật Bản.

Việc quay ngược lại lịch sử để làm rõ về tư tưởng của người Nhật cũng chính là đề tài theo đuổi trong nghiên cứu về Dân tộc học của nhà nghiên cứu Yanagida Kunio (1875-1962). Cuốn Những câu chuyện của tổ tiên (1945) được viết với mục đích làm sáng tỏ cách nhìn nhận về linh hồn của người Nhật sau khi chết vào thời kỳ chưa tiếp thu Phật giáo. Theo ông: “Quan niệm của người Nhật về sự tồn tại sau khi chết tức linh hồn sẽ ở lại vĩnh viễn trong lãnh thổ đất nước này, mà không đi mất đến một nơi xa xăm đã bám rễ sâu và được duy trì từ thời khởi thủy và chí ít là cho đến ngày nay”.

Tuy nhiên, việc để người chết bên cạnh mình chỉ được hình thành vào thời đại, khi mà người ta không sợ sự ô uế từ người chết nữa. Vì vậy, tín ngưỡng đó không thể có “từ thời thế giới con người được sinh ra” mà chỉ có thể là từ thời cận thế(4). Thực chất, khái niệm đó được phổ biến do sự tham gia vào nghi lễ đám tang của Phật giáo. Mà như vậy thì thử nghiệm của nhà nghiên cứu Yanagida trong việc định làm sáng tỏ tín ngưỡng của người Nhật “từ thời thế giới con người được sinh ra” bị đứt gánh giữa đường. Yanagida cũng là một trong những người từng bị huyễn hoặc bởi cổ tầng.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Lịch sử tôn giáo Nhật Bản
  • Tác giả: Sueki Fumihiko
  • Bản quyền tiếng Việt: Công ty sách Alpha
  • Biên tập viên: Đào Quế Anh (Alpha Books)
  • Nguồn: caphebuoitoi
"Like" us to know more!