Cái lợi thiết thực của sự tự học

5. Cái lợi thiết thực của sự tự học

Trên 2000 năm trước, Mạnh Tử rất ghét nói đến cái lợi. Ông đi chu du khắp các nước, khuyên các vua chúa chỉ nghĩ tới nhân nghĩa mà đừng nghĩ tới cái lợi. Tất nhiên là ông thất bại. Thời xưa còn vậy, huống hồ ở thế kỷ này. Vậy chúng ta cứ việc nói tới cái lợi.

Bạn bảo:

- Phải, ai cũng nhận sự tự học bổ ích về tinh thần, nhưng tốn tiền mua sách rồi lao tâm khổ trí hàng chục năm trời mà có lợi gì thiết thực không chứ? Nói trắng ra, có giúp ta làm giàu được không chứ?

- Thưa bạn. Không phải ai tự học cũng sẽ giàu có đâu. Khổng Tử, Thích Ca... đề là những bực Thánh trong sự tự học mà những vị đó chắc chắn còn nghèo hơn chúng ta. Muốn giàu cần phải có nhiều điều kiện. Trước hết phải ham tiền, ham một cách mãnh liệt, phải biết liều, có óc kinh doanh, phải gặp thời nữa và cũng có khi phải biết bất nhân một chút.

Vậy tự học không đủ để làm giàu, nhưng tự học là một cách lương thiện và chắc chắn để kiếm tiền và tăng lợi tức của ta lên.

Ông Maurice Torfs, một trong những nhà chuyên nghiên cứu về khoa Hiệu năng (Efficience) ở bên Âu soạn một cuốn sách nhỏ nhan đề là Lire pour s'enrichir (Đọc sách để làm giàu) để khuyên các nhà doanh nghiệp đọc sách, nghĩa là tự học.

Ông H. N. Casson, trong cuốn Efficiency for all (Khoa Hiệu năng cho mọi người) viết:

“Số vốn đặt vào bất kỳ công việc nào cũng không lợi bằng đặt vào sự mua những sách hữu ích. Mua sách có khi lời cho tới 1000 phần 100 hoặc hơn nữa. Muốn tiết kiệm về món gì thì tiết kiệm, không thể tiết kiệm về tiền mua sách được”.

Chỗ khác, ông quả quyết:

“Những nhà triệu phú đều là những người được đọc nhiều. Hỏi họ, họ sẽ đáp rằng đọc sách là một trong những nguyên nhân thành công của họ”.

Đọc sách để kiếm ý mới, cải thiện phương pháp làm ăn của mình và nhờ đó phát đạt, hoá giàu; điều đó dễ hiểu rồi. Nhưng cả những người đọc sách chỉ để tiêu khiển mà rồi cũng trở nên đại phú, mới là sự lạ, phải không bạn? Tôi được biết một nhà nho, lúc buồn mở sách thuốc ra đọc chơi, sau nhờ môn học đó thành một điền chủ. Cụ trị bệnh làm phước cho người ta, được nhiều người quý, giúp vốn và chỉ dẫn cho để khẩn ruộng.

Trong thời kỳ loạn lạc này chúng ta thường thấy biết bao người bỏ nghề chính, sinh nhai một cách lương thiện bằng một nghề phụ, nghề mà hồi trước họ tự học để tiêu khiển. Chẳng hạn tôi biết một anh bạn nhờ tự học Anh văn hai năm trong lúc tản cư mà bây giờ thành một giáo sư Anh ngữ. Một anh khác trước dạy học, nay ra mở tiệm thuốc bắc, cũng nhờ đã đọc sách dược học để tiêu khiển. Có kẻ học đờn để di dưỡng tính tình mà sau dạy đờn cũng nuôi được vợ con. Lại có người ngồi buồn học vẽ mà thành hoạ sĩ, sống một cách phong lưu.

Tôi không nhớ một triết gia Trung Hoa nào đã nói: “Người ta chỉ biết sự ích lợi của những cái hữu ích mà không biết lợi của những cái vô ích”. Chí lý thay lời ấy!

Ba mươi năm trước, ai mà chẳng nghĩ như Tú Xương:

Nào có ra gì cái chữ nho!
Ông Nghè ông Cống cũng nằm co.

Mười lăm năm sau, sách dạy Hán tự đua nhau xuất bản, nào “Hán văn tự học” của Nguyễn Văn Ba, nào “Tân Quốc văn” của nhà Tân Dân...

Và bây giờ đây, người ta đương kiếm những người có Hán học để dạy trong các trường Trung học.

Vậy bạn đã tin rằng sự tự học vừa là một nhu cầu tự nhiên của loài người, vừa là một sự cần thiết, một cách tiêu khiển thanh nhã, vui thích lại có lợi thiết thực nữa rồi chứ?

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tên sách: Tự học - Một nhu cầu của thời đại
  • Tác giả: Nguyễn Hiến Lê
  • Nguồn: Bản scan do Townguyen cung cấp (e-thuvien.com)
  • Đánh máy: Trieuthoa
  • Tạo eBook lần đầu và tạo lại: Goldfish (10-06-2013)
"Like" us to know more!