Cách mạng xã hội

II. CÁCH MẠNG XÃ HỘI

1. Bản chất và vai trò của cách mạng xã hội

a. Khái niệm cách mạng xã hội

  • Theo nghĩa rộng, cách mạng xã hội là sự biến đổi có tính bước ngoặt và căn bản về chất trong toàn bộ các lĩnh vực của đời sống xã hội, là phương thức chuyển từ một hình thái kinh tế - xã hội lỗi thời lên một hình thái kinh tế - xã hội cao hơn.
  • Theo nghĩa hẹp, cách mạng xã hội là việc lật đổ một chế độ chính trị đã lỗi thời; thiết lập một chế độ chính trị tiến bộ hơn.

Chú ý phân biệt “cách mạng xã hội” với “cải cách xã hội”.

b. Nguyên nhân của cách mạng xã hội

  • Nguyên nhân sâu xa của cách mạng xã hội là mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mới với quan hệ sản xuất cũ, quan hệ sản xuất lỗi thời đã trở thành lực cản đối với sự phát triển của lực lượng sản xuất.
  • Trong xã hội có giai cấp: Nhân tố cơ bản cấu thành lực lượng sản xuất là người lao động. Trong xã hội có giai cấp, lực lượng xã hội đại diện cho quan hệ sản xuất thống trị là giai cấp thống trị. Do đó, mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mới với quan hệ sản xuất cũ biểu hiện về mặt xã hội thành mâu thuẫn giữa giai cấp thống trị với người lao động. Giai cấp thống trị khi đã lỗi thời luôn sử dụng mọi công cụ bạo lực của nhà nước để đàn áp cuộc đấu tranh của giai cấp bị bóc lột nhằm duy trì quan hệ sản xuất cũ. Quy luật khách quan của lịch sử yêu cầu phải xoá quan hệ sản xuất cũ để giải phóng lực lượng sản xuất. Do vậy, đấu tranh giai cấp phải phát triển đến đỉnh cao thành cách mạng xã hội, lật đổ nhà nước của giai cấp thống trị lỗi thời, giành chính quyền về tay giai cấp cách mạng

c. Vai trò của cách mạng xã hội

Là phương thức chuyển từ hình thái kinh tế-xã hộ cũ lên hình thái kinh tế-xã hội mới cao hơn.

d. Tính chất của cách mạng xã hội

Được xác định bởi nhiệm vụ giải quyết mâu thuẫn kinh tế và mâu thuẫn xã hội (chuyển từ hình thái kinh tế xã hội nào lên hình thái kinh tế xã hội nào).

2. Quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong cách mạng xã hội

a. Điều kiện khách quan của cách mạng xã hội

Điều kiện khách quan của cách mạng xã hộilà những hoàn cảnh nhất định đã xuất hiện và đang tồn tại độc lập với ý thức của bất kỳ một lực lượng xã hội nào
  • Trong xã hội có giai cấp, những điều kiện khách quan cần thiết cho cách mạng xã hội đã chín muồi tạo thành tình thế cách mạng.
  • Tình thế cách mạng là sự chín muồi của mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, sự phát triển đến đỉnh cao của mâu thuẫn giai cấp dẫn tới những đảo lộn sâu sắc trong nền tảng kinh tế - xã hội của nhà nước đương thời, khiến cho việc lật đổ thể chế chính trị cũ thay bằng thể chế chính trị mới tiến bộ hơn trở thành một tất yếu không thể đảo ngược. Với ý nghĩa như vậy, tình thế cách mạng là một trạng thái đặc biệt của điều kiện khách quan cho phép nổ ra cách mạng xã hội.

b. Sự chín muồi của nhân tố chủ quan trong cách mạng xã hội

Sự chín muồi của nhân tố chủ quan trong cách mạng xã hội biểu hiện ở trình độ cao của tính tổ chức, ở mức độ quyết tâm tới đỉnh điểm của giai cấp cách mạng trong việc sẵn sàng đứng lên tiến hành những hoạt động cách mạng mạnh mẽ nhất, kiên quyết nhất để lật đổ chính quyền đương thời, xác lập chính quyền cách mạng

c. Biện chứng của điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan

  • Cách mạng xã hội chỉ nổ ra khi hội đủ cả hai nhân tố khách quan và chủ quan. Nếu chưa có những điều kiện khách quan cho một cuộc cách mạng thì không có một nỗ lực chủ quan nào của người cách mạng có thể đưa đến những cuộc cải biến căn bản xã hội đương thời. Nhưng một khi điều kiện khách quan cho cuộc cách mạng đã chín muồi thì vận mệnh của một cuộc cách mạng lại hoàn toàn (hoặc gần như hoàn toàn) tuỳ thuộc vào nhân tố chủ quan.
  • Song, điều kiện khách quan của một cuộc cách mạng không phải bao giờ cũng được hình thành một cách tự phát, đại đa số trường hợp chúng là kết quả nỗ lực của nhân tố chủ quan. Do vậy chỉ trông chờ vào tính tự phát, không chú ý đến việc tập hợp lực lượng cách mạng, không chịu chuẩn bị và tập hợp lực lượng chiến đấu… có nghĩa là giết chết cách mạng.
  • V.I. Lênin đã chỉ rõ: Người Macxít chân chính phải biết kết hợp “tính sáng suốt khoa học hoàn toàn trong việc phân tích tình hình khách quan với việc thừa nhận một cách hết sức dứt khoát tác dụng của nghị lực cách mạng, tính sáng tạo cách mạng và tính chủ động cách mạng của quần chúng và dĩ nhiên là cả của những cá nhân, những tập đoàn, những tổ chức và những chính đảng biết phát hiện ra và thực hiện được sự liên hệ với những giai cấp này hoặc giai cấp khác”

3. Phương pháp cách mạng

Cách mạng xã hội có thể diễn ra dưới những hình thức khác nhau. Nhưng trong xã hội có giai cấp, phương pháp phổ biến của cách mạng xã hội là cách mạng bạo lực.

a. Khái niệm cách mạng bạo lực

  • Cách mạng bạo lực là hành động cách mạng của quần chúng dưới sự lãnh đạo của giai cấp cách mạng vượt qua khỏi giới hạn pháp luật của giai cấp thống trị đương thời nhằm lật đổ nhà nước lỗi thời, xác lập nhà nước của giai cấp cách mạng đó
  • Cách mạng bạo lực không chỉ là sức mạnh của lực lượng vũ trang mà còn bao gồm lực lượng chính trị của quần chúng dưới sự lãnh đạo của giai cấp cách mạng để tạo thành sức mạnh tổng hợp của cuộc đấu tranh giành chính quyền. Vì vậy, các Đảng cộng sản cần biết tổ chức và lãnh đạo mọi hình thức đấu tranh, sử dụng chúng một cách linh hoạt để tạo nên sức mạnh tổng hợp phải tuỳ theo sự phát triển của cách mạng mà nhanh chóng chuyển từ hình thức này sang hình thức khác, phải biết sử dụng bạo lực ở mức cần thiết và ở thời điểm mang tính quyết định để giành thắng lợi cho cách mạng.

b. Tính tất yếu của cách mạng bạo lực

  • Cách mạng bạo lực là phương pháp phổ biến của mọi cuộc cách mạng xã hội vì giai cấp thống trị lỗi thời không bao giờ tự nguyện rút lui từ bỏ địa vị thống trị của mình. Trước phong trào cách mạng của quần chúng, khi lợi ích của giai cấp thống trị bị uy hiếp thì họ sẵn sàng sử dụng bộ máy bạo lực có trong tay để khủng bố, đàn áp quần chúng cách mạng. Do vậy, quần chúng cách mạng muốn giành chính quyền về tay mình, họ không có cách nào khác hơn là phải dùng đến bạo lực cách mạng. Bạo lực không phải là nguyên nhân làm cách mạng nổ ra, nhưng không có bạo lực thì giai cấp cách mạng không thể giành và giữ được chính quyền, xã hội mới không thể ra đời từ xã hội cũ. C. Mác cho rằng bạo lực là bà đỡ cho mọi xã hội cũ đang thai nghén một xã hội mới
  • Trong lịch sử nhân loại, chưa có giai cấp cách mạng nào giành được chính quyền nhà nước bằng con đường phi bạo lực. Thực tiễn đã chứng minh rằng thắng lợi của “con đường nghị trường” chỉ có thể đảm bảo, khi có sức mạnh của phong trào quần chúng làm hậu thuẫn.

c. Ý nghĩa phương pháp luận

  • Thứ nhất: Phải vững vàng quan điểm cách mạng bạo lực trong việc giành và giữ chính quyền cách mạng
  • Thứ hai: Phải sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp cách mạng trong những điều kiện lịch sử cụ thể

4. Tính tất yếu của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở các nước tư bản chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay

  • Ngày nay, sự tác động của cuộc cách mạng khoa học về công nghệ, sự biến đổi phức tạp của các trào lưu cách mạng, đặc biệt, tình trạng tạm thời khủng hoảng của chủ nghĩa xã hội với tư cách là một chế độ xã hội đã tác động mạnh mẽ tới khả năng nổ ra và thắng lợi của cách mạng xã hội chủ nghĩa. Trong bối cảnh đó, những nhà lý luận tư sản đã lớn tiếng bác bỏ lý luận cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin. Bởi vậy, việc bổ sung, phát triển sáng tạo những quan điểm về cách mạng nói chung, về cách mạng xã hội chủ nghĩa nói riêng trở nên hết sức cấp bách.
  • Hiện nay, trong điều kiện cách mạng khoa học công nghệ, tính chất xã hội hoá của lực lượng sản xuất đạt trình độ cao, khiến cho quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa phải biến đổi. Nó đang tạo ra trạng thái của nền sản xuất xã hội mà Cac- Mác gọi là “những hình thái quá độ từ phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa sang phương thức tập thể”.
  • Nhưng, sự chuyển hoá như vậy diễn ra trong khuôn khổ chế độ tư bản chủ nghĩa nên không thể khắc phục được mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất mang tính chất xã hội hoá cao với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa mà nó chỉ làm cho mâu thuẫn đó phát triển “dưới một hình thái mới”
  • Những xung đột xã hội biểu hiện của mâu thuẫn nói trên đã không thể được khắc phục trong điều kiện chủ nghĩa tư bản phát triển cao, kể cả trong những nước thực hiện cái gọi là “chính sách xã hội phồn vinh”. Đồng thời khi lực lượng sản xuất ngày càng mang tính chất quốc tế hoá, mâu thuẫn giữa lao động và tư bản ngày càng mở rộng ra trên phạm vi thế giới.
  • Cùng với những tiền đề vật chất - kỹ thuật và kinh tế, xã hội tư bản chủ nghĩa phát triển cũng làm cho các tiền đề khác của chủ nghĩa xã hội từng bước chín muồi, trong đó phải kể đến việc nâng cao trình độ hiểu biết và năng lực sáng tạo của quần chúng lao động.
  • Trong chủ nghĩa tư bản hiện đại, cuộc đấu tranh cho dân sinh, dân chủ với mức độ ngày càng cao tương xứng với trình độ phát triển của xã hội hiện đại vẫn không ngừng diễn ra.
  • Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, việc vận dụng những thành quả của nó vào trong đời sống kinh tế - xã hội đã làm xuất hiện nhu cầu ngày nay phải xã hội hoá về sở hữu, xã hội hoá về quản lý, nâng cao đời sống của nhân dân như là những xu hướng khách quan trong sự phát triển của xã hội hiện đại. Trước những đòi hỏi đó, chủ nghĩa tư bản đã tìn mọi cách tự điều chỉnh trên một loạt vấn đề: đẩy mạnh quá trình cổ phần hoá một bộ phận công nhân, trong xã hội hình thành một đội ngũ chuyên gia quản lý ngày càng đông đảo làm thuê cho giai cấp tư sản; ở một loạt nước, giai cấp tư sản buộc phải thực hiện chính sách điều tiết thu nhập với mức luỹ tiến cao, …Tuy nhiên, tình hình đó không làm mất đi mâu thuẫn cơ bản giữa giai cấp tư sản với giai cấp công nhân và các tầng lớp lao động khác trong xã hội. Sự điều chỉnh ấy không hề làm giảm đi sự phân cực giữa tư sản ngày càng giàu lên nhanh chóng với giai cấp công nhân và những người nghèo khổ không thoát khỏi tình cảnh làm thuê cho nhà tư bản. Muốn thoát khỏi tình cảnh đó, giai cấp công nhân và nhân dân lao động chỉ có phương hướng giải quyết đúng đắn là: phải biến toàn bộ tư liệu sản xuất thuộc sở hữu xã hội, làm cho mọi người thực sự trở thành chủ thể quản lý quá trình sản xuất, toàn bộ sản phẩm mà xã hội làm ra phải thuộc về nhân dân. Việc hiện thực hoá đầy đủ các yêu cầu đó chỉ có thể đạt được trong chủ nghĩa xã hội.

Như vậy, những biến đổi của chủ nghĩa tư bản ngày nay chứng tỏ tính tất yếu khách quan của cách mạng xã hội chủ nghĩa. Cuộc cách mạng đó cần thiết để khắc phục một cách căn bản những đối kháng giai cấp tạo ra những tiền đề khách quan để lý tưởng xã hội chủ nghĩa được thực hiện. Hình thức cách mạng đó như thế nào, điều đó còn tuỳ thuộc vào điều kiện lịch sử cụ thể./.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Giáo trình Triết học Mác Lênin
  • Đại học An Giang
"Like" us to know more!