Các nước khác ở Châu Âu (1870-1914)

E. Các nước khác ở Châu Âu (1870-1914)

Sự phát triển kinh tế và bước chuyển sang chủ nghĩa đế quốc cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ thứ XX không chỉ diễn ra ở các nước tư bản lớn mà còn lôi cuốn hầu hết các nước khác ở châu Âu.

Sau khi hoàn thành cuộc đấu tranh thống nhất, chủ nghĩa tư bản Ý có điều kiện phát triển mạnh mẽ. Nhiều nhà máy luyện kim, cơ khí được xây dựng. Sản lượng gang từ năm 1902-1913 tăng 2,4 lần, thép tăng gần 9 lần. Những ngành công nghiệp mới như hóa chất, ôtô, đóng tàu... cũng phát đạt. Nhiều công ty lũng đoạn ra đời như hãng “Inva” nắm 3/4 sản xuất gang và thép, tơrơt “Eđixơn” thống trị ngành điện, công ty “Fiat” độc quyền ngành ôtô... Bốn nhà ngân hàng lớn nắm hầu hết của cải trong nước. Riêng “Ngân hàng thương mại Ý” có số vốn tới 150 triệu lia, kiểm soát hầu hết công nghiệp luyện kim, sắt, cơ khí, đóng tàu... Tư bản nước ngoài, nhất là Pháp và Đức, đầu tư vào một số vốn đáng kể.

Trong khi tiến lên chủ nghĩa đế quốc, nước Ý vẫn chưa ra khỏi tình trạng nông nghiệp lạc hậu. Ở miền Nam và một phần miền Trung, quan hệ nửa phong kiến thống trị nông thôn, phần lớn đất đai ở trong tay quý tộc, đại đa số nông dân không có ruộng bị bóc lột như xưa. Ở miền Bắc, chế độ tiểu tư hữu chiếm ưu thế; một phần ruộng đất trong tay chủ tư bản được kinh doanh theo phương thức mới, nhưng những tàn dư cũ, nhất là chế độ bóc lột tá điền và cố nông, vẫn duy trì.

Tình hình đó làm nổi lên đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Ý là “chủ nghĩa đế quốc nghèo khổ”[1]

Nhà nước “lưỡng hợp” Áo-Hung được thành lập năm 1867 trong điều kiện chưa tiến hành cuộc cách mạng tư sản, nên còn mang nhiều tàn tích phong kiến lạc hậu. Dưới sự thống trị của triều đại Hapxbua, nền kinh tế tư bản chủ nghĩa phát triển chậm chạp, ách thống trị giai cấp và áp bức dân tộc rất nặng nề. Trong đế quốc nhiều dân tộc đó, chỉ có Séccơ (Tiệp) là hưng thịnh hơn, dẫn đầu về sản xuất gang, thép, sắt tấm và đường ray. Những ngành công nghiệp mới như ôtô, điện khí, đầu máy xe lửa... cũng phát đạt. Những nhà máy mới bắt đầu được xây dựng ở Hunggari, Xlôvac, Áo... Chiểu dài đường sắt năm 1901 lên tới gần 2 vạn km. Sản lượng dầu lửa đứng hàng thứ tư và gang đứng hàng thứ bảy trên thế giới. Nhiều ngành công nghiệp nằm trong tay bọn tư bản lũng đoạn. Hãng “Xcôđa” độc quyền việc chế tạo vũ khí, ngành luyện kim và cơ khí, cung cấp quân trang, quân dụng cho quân đội Áo-Hung. Sáu công ty lớn khống chế việc sản xuất 90% sắt, 92% thép. Các nhà ngân hàng tập trung một số vốn lớn tới 800 triệu bảng Anh, chi phối các ngành sản xuất công nghiệp và nông nghiệp. Tư bản Áo-Hung tìm cách xuất vốn sang vùng Ban Căng trong khi tư bản nước ngoài lại tăng cường đầu tư vào Áo-Hung: Đức khống chế các ngành luyện kim, điện khí, cơ khí, hóa chất; Pháp kinh doanh đường sắt, cơ khí và khai mỏ than...

Áo-Hung chuyển sang chủ nghĩa đế quốc trong tình trạng nông nghiệp lạc hậu; đưa nông thôn đi theo “con đường kiểu Phổ” duy trì khá nhiều tàn tích phong kiến. Do đó nó thua kém rất xa so với các nước tư bản khác.

Mặc dầu là những đế quốc nhỏ yếu, giới cầm quyền ở Ý và Áo-Hung cũng nuôi tham vọng bành trướng đất đai. Trong nửa sau thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX, Ý đã đặt ách thống trị thực dân ở Êrítrê (phía đông bắc Êtiôpia năm 1865), Xômali (1869) và Livia (1912). Tuy nhiên, Ý vẫn thèm khát địa vị bá chủ ở Địa Trung Hải và miền đất rộng lớn của bán đảo Ban Căng. Bọn thống trị Áo-Hung cũng dòm ngó vùng Ban Căng nhằm nô dịch người Xlavơ phương Nam. Gặp gỡ trong dã tâm xâm lược, cùng lo ngại Pháp và Nga, năm 1879 Đức và Áo-Hung ký kết hiệp ước liên minh và đến năm 1882, Ý tham gia, lập thành khối quân sự Liên minh tay ba, chuẩn bị cho cuộc chiến tranh thế giới.

Chú thích

  1. V.Lênin: Chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa xã hội ở Ý. Toàn tập. Tập 21. NXB Sự thật 1963. tr.418.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Lịch sử thế giới cận đại
  • Tác giả: Vũ Dương Ninh - Nguyễn Văn Hồng
  • Nhà xuất bản Giáo dục
  • Ebook:TVE-4U.org
"Like" us to know more!