Ba luồng ý kiến đánh giá về thời cận thế

Ba luồng ý kiến đánh giá về thời cận thế

Trong bối cảnh đó, việc cần phải tổng kết về tình hình tư tưởng, tôn giáo thời Edo như thế nào là vấn đề lớn cho chúng ta. Ở đây sẽ phải để ý đến hai khía cạnh. Thứ nhất làsự biến đổi về đời sống tinh thần của toàn thể xã hội. Thứ hai là mối quan hệ giữa các hệ tôn giáo, tư tưởng.

Trước hết, chúng ta sẽ xem xét về đời sống tinh thần của toàn thể xã hội. Để làm được điều đó thì phải suy nghĩ xem nên nhìn nhận như thế nào về vị trí của thời cận thế trong toàn bộ chiều dài lịch sử của Nhật Bản. Thông thường người ta cho rằng, cận thế là thời kỳ quá độ của thời trung thế và cận đại, nên rất khó có thể xác định vị trí. Trước đây nhiều khi người ta cho tất cả các thời kỳ đến trước thời cận thế là Tiền cận đại và khẳng định chúng tách biệt so với thời cận đại. Hơn nữa, người ta còn cho rằng, vào thời cận thế con người ta bị mất tự do bởi quan hệ đẳng cấp khắc nghiệt của chế độ phong kiến. Sang thời Meiji, chế độ đẳng cấp đó mới bị phá vỡ và hình thành nên xã hội tư sản thời cận đại. Đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đứng trên lập trường của Chủ nghĩa Mác hay Chủ nghĩa cận đại để phân tích xem xã hội và đạo đức phong kiến đã bị đả phá như thế nào.

Ngược lại, cũng có cách nhìn nhận cho rằng, thời cận đại gắn liền với thời hiện đại. Nói một cách nôm na, trong tiếng Anh thời cận thế được dịch là Early Modern, nên nói rộng ra là thuộc thời cận đại. Khi nhìn nhận cận đại là thời kỳ từ Meiji trởđi thì có nghĩa thời Edo là thời kỳ chuẩn bị cho bước cận đại hóa đó, nhưng không chỉ dừng lại ở việc chuẩn bị một cách đơn thuần. Chúng ta sẽ vấp phải vấn đề là thời cận đại bắt đầu từ cuộc duy tân Meiji trở đi đã thực hiện việc cận đại hóa sau khi du nhập từ Âu Mỹ như thế nào? Ngược lại cũng phải thấy rằng, vào thời Edo tư tưởng du nhập từ Châu Âu bị hạn chế do chính sách tỏa quốc, nên người ta đã tạo ra những khả năng riêng để thực hiện cận đại hóa mà không cần những yếu tố từ bên ngoài vào. Cách nhìn nhận này sinh ra trong bối cảnh khi người ta nhận thấy quá trình cận đại hóa phụ thuộc vào các yếu tố du nhập từ sau thời Meiji trở đi diễn ra khá hời hợt và cần phải xem xét lại khả năng riêng của Nhật Bản vào trước thời cận đại.

Ngoài ra, còn có một cách nhìn nhận khác không bịảnh hưởng bởi ý kiến nào trong hai cách nhìn nhận trên và nhấn mạnh về tính độc lập của Nhật Bản vào thời cận thế. Họ cho rằng, cận thế rõ ràng là thời kỳ đứt đoạn với trung thế. Vềđiểm này có thể nói cận thế là cận đại, nhưng không hẳn có sự gắn kết với thời cận đại kể từ Meiji trởđi. Nghĩa là họ nghĩ rằng, cận thế là một thời kỳ riêng, tách biệt hẳn với thời trung thế và cận đại. Nếu đẩy luồng ý kiến thứ hai lên một bước và cho rằng công cuộc cận đại là của riêng Nhật Bản và khác hẳn với các nước Âu Mỹ thì sẽ đồng nghĩa với việc công nhận thời cận thế không có sợi dây kết nối nào với thời kỳ từ sau Meiji trởđi, khi mà người ta tiếp thu thành quả cận đại hóa từ Âu Mỹ. Mà như vậy thì cũng có nghĩa là luồng ý kiến thứ hai này đã tiến gần đến luồng ý kiến thứ ba.

Các cách nhìn nhận trên đều có điểm mạnh, điểm yếu khác nhau, nên chúng ta không thể quyết định lấy ngay quan điểm nào mà phải đứng trên phức hợp các cách nhìn nhận khác nhau để suy nghĩ về đời sống tinh thần của con người thời Edo. Khi đó, chúng ta không được quên một điều rằng, thời cận thế có một sự đa dạng và chồng xếp mà không thể tóm gọn lại một cách đơn thuần theo xu hướng nào.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Lịch sử tôn giáo Nhật Bản
  • Tác giả: Sueki Fumihiko
  • Bản quyền tiếng Việt: Công ty sách Alpha
  • Biên tập viên: Đào Quế Anh (Alpha Books)
  • Nguồn: caphebuoitoi