Ba đầu sáu tay

Ba đầu sáu tay

Chúng ta đã tìm thấy chân tay, mình vi khuẩn với cả lục phủ ngũ tạng rồi, chỉ còn thiếu mỗi đầu nữa là đủ bộ. Vậy vi khuẩn có đầu không hay là nó cũng thuộc loại "kỵ sĩ không đầu"?

Nếu chúng ta quan niệm đầu là cơ quan giữ trọng trách cao nhất điều khiển những hoạt động chủ yếu của vi khuẩn thì vi khuẩn cũng có "đầu" như ai. Đầu vi khuẩn không hề giống bất cứ đầu của động vật nào mà chúng ta đã biết. Nó gồm hai sợi axit đê-zô-xi-ri-bô nu-clê-ic (ADN) bện xoắn lại với nhau như sợi thừng. Chúng cuộn lại thành vòng tròn kiểu giống cái vành rế. So với tế bào động, thực vật và một số vi sinh vật khác, bộ phận này ở vi khuẩn thiếu một cái màng như hàng rào bao quanh. Vì vậy, nó chưa được gọi là nhân mà chỉ được mệnh danh là thể nhân.

Có điều đặc biệt nữa là "đầu" vi khuẩn không cắm trên cổ như ở giới động vật mà lại cuộn tròn ở trong tế bào chất. Khi còn ở tuổi thanh niên, nhiều vi khuẩn không chỉ có "ba đầu sáu tay" mà có đến... bảy đầu giấu trong mình. Muốn thấy rõ chúng, cần phải xử lý bằng phương pháp đặc biệt rồi nhuộm bằng thuốc thử Sip. Khi đó những chiếc đầu vi khuẩn sẽ hiện nguyên hình dưới dạng những vòng tròn màu đỏ thẫm. Khi về già, có lẽ vi khuẩn cũng đã thấy dù cho có nhiều đầu thì cũng chẳng "dọa" nổi ai nên chúng rút lại chỉ còn một cái đầu duy nhất.

Tất nhiên, không phải hết thẩy vi khuẩn đều có lắm đầu như vậy. Nhiều loại cầu khuẩn suốt từ trẻ đến già, không lúc nào thấy có đến cái đầu thứ hai. Phải chăng chúng đã thấu hiểu câu "lắm thầy thối mà, lắm cha con khó lấy chồng" nên chúng chẳng dại gì mà mong cho mình có thêm nhiều đầu để việc chỉ huy hoạt động trong cơ thể càng thêm rắc rối.

Trong thực tế, vi khuẩn dù có một hay nhiều đầu, chúng vẫn hoàn thành trọng trách được giao phó là điều khiển quá trình sinh tổng hợp các phân tử khổng lồ prô-tê-in cho cơ thể. Khi vi khuẩn đến tuổi trưởng thành, thể nhân không điều khiển công việc của tế bào theo các kiểu "chỉ tay năm ngón" nữa. Chúng trực tiếp cùng tế bào tham gia việc sinh con đẻ cái, bảo đảm chắc chắn sau này có những kẻ "nối dõi tông đường". Về những chuyện lý thú này, chúng tôi xin hẹn sẽ mô tả cụ thể ở phần sau.

Chúng ta vừa thử thu mình lại và cùng nhau đi vào tận các ngõ ngách phức tạp trong cơ thể vi khuẩn để tìm hiểu, khám phá những bí ẩn của từng cơ quan cấu thành tế bào. Như người ta thường nói "một giọt nước phản ánh cả thế giới" và tế bào cũng vậy, nó phản ánh cả thế giới vật chất sống. Những viên đá làm nên kim tự tháp Ai Cập, những viên gạch xây nên các lâu đài nguy nga tráng lệ, còn những tế bào tạo nên đủ các loại động, thực vật và vi sinh vật trên trái đất. Những sinh vật này nom bên ngoài thật khác nhau một trời một vực. Nhưng những tế bào xây nên cơ thể chúng, dù là tế bào động vật, thực vật hay vi sinh vật thì cũng giống nhau như cùng một mẹ đẻ ra. Nếu chúng có những chỗ khác nhau thì đó là những điểm không đáng kể. Các bạn thấy đấy! Sáng tạo của thiên nhiên thật phong phú, đa dạng nhưng cũng thật hòa hợp, thống nhất một cách kỳ lạ. S biết dù chỉ về một tế bào vi khuẩn đơn sơ, nhỏ bé, cũng sẽ mở ra cho các bạn một chân trời bao la của hiểu biết về thế giới sinh vật, kể cả con người - tác phẩm tuyệt diệu nhất của thiên nhiên.

Các bạn đã được thấy bức chân dung của vi khuẩn. Bây giờ, mời các bạn theo dõi tiếp hoạt động muôn hình muôn vẻ của chúng.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Những điều kỳ lạ trong thế giới vi sinh vật
  • Tác giả: Vũ Kim Dũng
  • Nhà xuất bản Thanh Niên, 1984
  • Đánh máy (TVE): kimdungjay, ChungCH, Thuy_trang89, dinhrj, thaoican, lananha1, hainguyenspk và 4DHN