Bố mẹ và con cái

Nhiều bố mẹ nói với tôi rằng họ lo lắng về tình trạng thất nghiệp hiện thời trong sinh viên tốt nghiệp đại học và hỏi tôi điều gì sẽ xảy ra trong vài năm tới khi con họ tốt nghiệp từ đại học. Tất nhiên, không ai có thể tiên đoán được thị trường việc làm tương lai bởi vì nhiều thứ có thể thay đổi nhanh chóng. Điều duy nhất tôi có thể khuyên họ là họ phải nhìn ra bên ngoài tình huống hiện thời hướng tới tương lai tốt hơn bởi vì có giáo dục tốt vẫn là đầu tư tốt nhất mà họ có thể làm ngày nay. Tuy nhiên, giống như bất kì đầu tư nào, họ phải lập kế hoạch, kiểm điểm và giám sát tiến bộ của con cái họ để chắc rằng điều đó đang tiến tới kết quả mong đợi.

Bố mẹ đầu tư vào giáo dục của con cái với mong đợi rằng chúng sẽ được giáo dục và có khả năng xây dựng nghề nghiệp cho chúng cuộc sống thuận tiện. Đó là lí do tại sao một số bố mẹ có gây ảnh hưởng nhiều lên chọn lựa nghề nghiệp của con họ nhưng họ cũng phải hiện thực nữa. Không phải mọi đứa trẻ đều có thể là bác sĩ y tế, dược sĩ hay kĩ sư phần mềm. Trẻ con làm tốt nhất khi chúng học cái gì đó chúng thích và khớp với khả năng của chúng. Tất nhiên, chúng cần “lời khuyên tốt” từ bố mẹ nhưng bố mẹ cũng cần lắng nghe ý kiến của con họ để hiểu chúng. Cùng nhau, họ có thể đi tới chọn lựa nghề nghiệp thoả đáng thoả mãn cả hai bên.

Điều quan trọng là phân biệt sự khác biệt giữa “bảo” và “khuyên” và khác biệt giữa “vai trò thẩm quyền” và “vai trò khuyên bảo”. Bởi vì bố mẹ đã dành nhiều năm nuôi dưỡng, chăm sóc, dạy dỗ và cũng “bảo” con họ cái gì phải làm, bằng cách nào đó họ không nhận ra rằng con cái họ bây giờ là “người lớn trẻ”. Là người lớn trẻ, họ cần hỗ trợ từ bố mẹ nhưng họ cũng muốn có độc lập nào đó cho phép họ ra quyết định riêng của mình. Điều này là KHÔNG dễ dàng, đặc biệt với các bố mẹ châu Á vì “truyền thống” bố mẹ có “quyền” và con cái phải “vâng lời” bố mẹ vẫn còn rất mạnh. Chuyển từ “thẩm quyền” sang “khuyên bảo” là một khái niệm mà nhiều người có thể KHÔNG chấp nhận. Đây là chỗ “xung đột bố mẹ con cái” xảy ra, đặc biệt khi họ buộc con cái họ học cái gì đó chúng không muốn hay có thể không có khả năng.

Là một giáo sư, tôi đã thấy nhiều sinh viên vật lộn với môn học mà họ không thích và không thể học qua được. Tôi đã thấy nhiều sinh viên thất bại và rời khỏi trường bởi vì họ không có năng lực để hoàn thành điều bố mẹ họ muốn họ học. Nhiều người trong số họ tin rằng họ không “đủ thông minh” để làm cái gì. Nhiều người cũng phát triển “phức cảm tự ti” và “tự nhìn mình tiêu cực” điều làm tổn thương họ trong cả đời còn lại. Thảm kịch này thường xảy ra ở châu Á, khi tôi dạy học ở Trung Quốc và Nhật Bản, tôi đã để ý rằng mọi năm đều có những sinh viên tự tử khi họ không học được một môn học hay qua được kì thi vì họ đã không đáp ứng được mong đợi của bố mẹ họ. Để tránh điều này, điều quan trọng với cả bố mẹ và con cái là có nhiều thời gian cùng nhau hơn để thảo luận, để lắng nghe và để hiểu. Trong thời rất bận rộn này, cả bố mẹ và con cái cần dành nhiều thời gian hơn để thực sự “hiểu” lẫn nhau.

Với phần lớn các bố mẹ, vào đại học là đầu tư chính cho tương lai của con cái họ cho nên điều quan trọng là chuẩn bị sớm nhất có thể được. ĐỪNG đợi cho tới khi con bạn gần hết trung học phổ thông rồi mới nói chuyện với chúng về đại học. Ở Mĩ, phần lớn các bố mẹ thảo luận về giáo dục đại học khi con cái họ bắt đầu vào trung học phổ thông hay ít nhất cũng ba hay bốn năm trước khi vào đại học cho nên con họ có thể chuẩn bị và sẵn sàng. Nếu bố mẹ đã chuẩn bị cho con cái họ có trách nhiệm về hành động riêng của chúng và hội tụ vào khu vực nào đó thì sẽ dễ dàng hơn nhiều. Con cái có trách nhiệm có thể ra quyết định riêng của chúng, tìm ra khu vực quan tâm riêng của chúng và xây dựng nghề nghiệp riêng của chúng. Trong trường hợp đó, bố mẹ chỉ cần cung cấp “chút ít lời khuyên” để giúp con cái họ ra quyết định về chọn lựa lĩnh vực học tập của chúng dựa trên khả năng và mối quan tâm của chúng.

Bước tiếp là chọn trường. Bố mẹ cần biết rằng KHÔNG phải mọi đại học đều ngang nhau, KHÔNG phải mọi chương trình đều được cập nhật nhất, KHÔNG phải mọi giáo sư đều được đào tạo tốt, và danh tiếng của trường cũng có thể là nhân tố xác định chính cho tương lai của sinh viên. Bố mẹ phải lựa chọn cẩn thận trường đúng, giáo trình đúng và chỗ đúng để đầu tư vào giáo dục của con cái họ. Ở Mĩ, phần lớn các “đại học hàng đầu” đều là tư thục và từng trường đều có chuyên môn riêng của họ cho nên các bậc bố mẹ Mĩ biết rõ chỗ để gửi gắm con cái của họ, tuỳ theo chọn lựa nghề nghiệp của chúng. Ở các nước khác, cũng có các “đại học hàng đầu” nhưng khó phân biệt được các chuyên môn của họ. Đây là chỗ bố mẹ phải đầu tư. Chẳng hạn, nếu trường nổi tiếng về khoa học và công nghệ, nhưng bạn đăng tuyển cho con bạn vào học nghệ thuật và văn học thì có thể đó không phải là chọn lựa tốt. Ở Mĩ, bạn có thể giả định rằng sinh viên vào đại học Harvard vì họ muốn có vị trí lãnh đạo trong chính phủ, chính trị, hay quản lí công ti lớn. Nếu sinh viên vào đại học Yale thì có thể họ quan tâm nhiều tới luật pháp, chính trị, và hệ thống pháp lí. Tất nhiên, Stanford và Carnegie Mellon nổi tiếng về công nghệ thông tin và khoa học máy tính. Lựa chọn đúng trường có lẽ là chọn lựa quan trọng nhất mà bố mẹ có thể làm cho con cái họ. Nhiều sinh viên thường lựa chọn trường dựa trên nơi bạn bè họ vào hơn là danh tiếng hay giáo trình.

Bố mẹ cần hiểu rằng đại học cũng là thời gian nhiều “người lớn trẻ” đối diện với những thách thức mà họ chưa bao giờ gặp phải trước đây. Là một phần của “trưởng thành” họ phải tự mình giải quyết một số thách thức. Họ phải hình dung ra cách vượt qua vấn đề cô đơn, đặc biệt khi một số bạn bè họ có bạn trai hay bạn gái. Họ phải học cách cân bằng các ưu tiên trong trường và đồng thời giải quyết với sức ép để “hoà hợp” với bạn học. Họ phải phát triển thói quen học tập tốt đồng thời xây dựng mối quan hệ với bạn ở đại học. Có sức ép cực kì lớn với thanh niên và nhiều người có thể không giải quyết được nó tốt. Đó là lí do tại sao cách tốt nhất là có thảo luận “cởi mở và chân thật” giữa bố mẹ và con cái. Bố mẹ nên lắng nghe nhiều để “hiểu” con cái họ hơn là bảo con cái họ điều phải làm. “Lắng nghe” là khía cạnh then chốt để hướng tới mối quan hệ tốt hơn bởi vì bạn càng lắng nghe nhiều, bạn càng hiểu rõ hơn. Bạn càng hiểu rõ hơn, bạn càng có thể đưa ra lời khuyên tốt hơn. Lời khuyên tốt nhất là để hiểu và hỗ trợ cho con bạn tự chúng ra quyết định sau khi chúng đã tính tới mọi sự kiện liên quan tới chọn lựa của chúng. Không dễ dàng để bố mẹ lắng nghe, vì nhiều người coi họ là “có thẩm quyền” hơn là “người khuyên bảo”. Xây dựng “chiếc cầu hiểu biết” giữa bố mẹ và con cái và tránh trao đổi lầm, hiểu lầm và bất kì bước đi sai lầm nào về sau, điều bản chất là cả hai bên đều “lắng nghe” lẫn nhau.

Bởi vì giáo dục là đầu tư quan trọng nhất bố mẹ có thể làm, họ cần thường xuyên giám sát tiến bộ của con cái họ để chắc rằng nó đang hướng tới kết quả được mong đợi. Nhiều bố mẹ cho con cái tới trường, trả tiền học phí nhưng không giám sát tiến bộ. Hoặc họ quá bận rộn hoặc không biết làm sao giám sát. Nhiều người chỉ kiểm tra kết quả thi cuối năm để xem liệu con họ đỗ hay trượt, nhưng thông thường điều đó là QUÁ TRỄ. Giám sát bao gồm việc thảo luận đều đặn với con cái họ và với nhà trường trên cơ sở đều kì (hàng tháng hay hai tháng). Nhiều sinh viên bảo tôi rằng họ là “sinh viên đại học” và họ cảm thấy ngượng khi bố mẹ họ gọi điện cho tôi và hỏi tôi về tiến bộ của họ. Tôi bảo họ “Em có vui mừng rằng em vẫn còn có bố mẹ yêu em và chăm nom tới em không? Em có biết bao nhiêu sinh viên trong trường không có bố mẹ không? Em có biết bao nhiêu sinh viên chỉ có một bố hay mẹ không? Em có biết bao nhiêu người trong số họ không có ai quan tâm tới tiến bộ của họ không?” Với công nghệ thông tin, mọi thứ có thể trực tuyến nơi bố mẹ có thể dễ dàng kiểm tra tiến bộ, kiểm tra câu hỏi và điểm bài kiểm tra một cách dễ dàng. Tôi biết một số sinh viên không thích điều đó và cảm thấy không thoải mái về việc bố mẹ họ nhìn vào sổ điểm của họ. Tuy nhiên, tôi tin nếu bố mẹ đầu tư vào giáo dục cho con cái họ, họ phải có quyền giám sát nó để cho họ có thể sửa chữa nó, khi nó đi không hướng tới kết quả mong đợi. Là một giáo sư, tôi bao giờ cũng thêm lời nhận xét vào báo điểm trực tuyến để cung cấp thông tin phụ về tiến bộ của sinh viên. Thay vì chỉ cho điểm, vài câu nói sẽ làm cho bố mẹ cảm thấy rất tự hào hay báo động cho họ về cái gì đó họ cần biết.

Với nhiều nước vẫn còn đang phục hồi lại kinh tế từ cuộc khủng hoảng kinh tế, thị trường việc làm có thể còn yếu và các công ti vẫn còn ngần ngại thuê người. Nếu sinh viên đã tốt nghiệp nhưng không thể tìm được việc làm, lời khuyên của tôi cho các bố mẹ là họ nên động viên con họ “tình nguyện” làm việc cho các công ti không lương hay với lương tối thiểu, hay làm việc cho tổ chức từ thiện nào đó để cho một ngày nào đó khi thị trường việc làm được tốt lên, ít nhất những người đã tốt nghiệp này cũng đã làm việc và có kinh nghiệm. Điều đó sẽ còn tốt hơn là cho phép họ ở nhà, nấu ăn cho họ, cho họ tiền để mua iPhone, iPad xịn nhất, hay chơi trò chơi máy tính cả ngày và học thói quen xấu.

Nếu chúng ta nhìn ngược lại trong lịch sử, mọi cuộc khủng hoảng đều là điểm ngoặt cho cái gì đó tốt hơn bởi vì nó buộc mọi người phải tạo ra những ý tưởng mới, những điều mới và công nghiệp mới. Sau cuộc suy thoái của Mĩ vào năm 1978, đã có việc nổi lên của công nghiệp điện tử và máy tính cá nhân. Cả Apple và Microsoft đều được thành lập vào thời gian đó. Sau vụ đổ bể “Dot-com” năm 2001, nhiều công ti đã bị xoá sổ nhưng nó làm mạnh cho các công ti như Amazon, eBay và đã tạo ra Google. Cho nên là một nhà chuyên nghiệp phần mềm, tôi lạc quan rằng sẽ có những canh tân mới, ý tưởng mới, công ti mới và công nghiệp mới nổi lên từ thời kì kinh tế xấu này.

Bởi vì cuộc khủng hoảng này là toàn cầu, tôi nghĩ chúng ta sẽ thấy điểm ngoặt làm thay đổi nhiều thứ. Một số nước sẽ KHÔNG phục hồi và một số nước sẽ nổi lên như cường quốc mới. Chúng ta đang ở chỗ bắt đầu của kỉ nguyên mới, nơi mọi thứ được kết nối. Điều này sẽ tạo ra hiện quả làm cân bằng vì việc cung thừa ở chỗ này sẽ giúp cho việc cung thiếu ở chỗ khác. Vào lúc này, nhiều nước đang cố gắng hình dung ra phải làm gì. Một số nước có thể không muốn làm gì mà chỉ chờ đợi. Điều gì xảy ra tiếp sẽ xác định nước nào sẽ tiến lên và nước nào sẽ bị đẩy lùi lại và tất cả điều đó đều phụ thuộc vào tri thức và kĩ năng của công dân nước họ. Một nước có công dân có giáo dục cao, có công nhân có kĩ năng cao và hệ thống giáo dục mạnh sẽ có cơ hội tốt hơn nhiều để thu được ưu thế lớn và sẽ chi phối các nước khác.

Hơn bất kì cái gì khác, đầu tư vào giáo dục cho con cái bạn là điều tốt nhất mà bất kì bố mẹ nào cũng có thể làm ngày nay. Hơn bất kì cái gì khác, đầu tư vào giáo dục là đầu tư tốt nhất mà chính phủ có thể làm cho công dân của họ ngày nay. Hơn bất kì cái gì khác, có chương trình đào tạo giáo dục tốt, được cập nhật, có nhóm các giáo sư được đào tạo tốt, và có sinh viên đại học được lựa chọn tốt những người có động cơ để học tập chính là những điều tốt nhất có thể xảy ra cho bất kì nước nào.

English version

Full article: Parents and Children

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Lời khuyên cho các bậc phụ huynh
  • Biên tập: Kipkis.com
  • Nguồn: Blog của giáo sư John Vu, Carnegie Mellon University

Có thể bạn muốn xem

"Like" us to know more!