Bệnh căn học

Bệnh căn học

ĐỖ HOÀNG DUNG

Bệnh căn học (hay bệnh nguyên học) là thuyết nghiên cứu về các nguyên nhân gây bệnh và cá điều kiện phát sinh bệnh tật. Bệnh căn học giải đáp nguồn gốc phát sinh bệnh tật, bệnh do yếu tố gì gây nên, do đó bệnh căn học là một vấn đề cơ bản của y học. Khái niệm về bệnh căn học không phải dễ dàng thống nhất giữa 2 quan điểm duy vật và duy tâm trong lịch sử Y học, nên chúng ta cần đi sâu nghiên cứu và xác đinh một quan điểm đúng đắn và khoa học. Hiểu rõ những yếu tố cơ bản trong bệnh căn học mới sáng tỏ được ý nghĩa các biện pháp dự phòng và điều trị bệnh tật và mới thấy được khả năng to lớn của công tác dự phòng trong y học cách mạng.

Con người luôn sống và tiếp xúc với ngoại cảnh, trong những điều kiện sinh hoạt và ở một chế độ xã hội nhất định, cho nên bệnh tật phát sinh phụ thuộc vào các yếu tố cơ bản sau đây:

1. Nguyên nhân và điều kiện gây bệnh: là những yếu tố hiển nhiên quyết định sự phát sinh bệnh ở đa số trường hợp.

2. Đặc điểm của cơ thể: với một số bệnh cụ thể, ngoài các nguyên nhân, điều kiện bệnh phát sinh còn phụ thuộc vào những đặc điểm cá thể của con người (tính phản ứng của cơ thể dối với bệnh tật, thể tạng, di truyền…).

3. Điều kiện và hoàn cảnh xã hội: cũng là những yếu tố quan trọng ảnh hưởn tới sự phát sinh của bệnh tật.

Các yếu tố này thường liên quan chặt chẽ với nhau trong từng trường hợp cụ thể, có thể yếu tố này hay yếu tố khác nổi bật lên hàng đầu. Cũng có thể xếp chung là “những nguyên nhân và điều kiện gây bệnh” vì điều kiện hoàn cảnh xã hội cũng như những mầm bệnh, điều kiện hoàn cảnh ngoại môi đều là các nguyên nhân, điều kiện bên ngoài và đặc điểm cơ thể là những nguyên nhân, điều kiện bên trong, sự xuất hiện bệnh tật trong các trường hợp này không chịu ảnh hưởng của các nguyên nhân, điều kiện bên ngoài.

I. VAI TRÒ CỦA NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN GÂY BỆNH TRONG BỆNH CĂN HỌC

A- NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH

Là những yếu tố quyết định sự phát sinh bệnh tật và quyết định đặc điểm riêng của từng bệnh. Trực khuẩn lao là nguyên nhân gây bệnh lao với những đặc điểm riêng của bệnh; plasmodium là nguyên nhâ gây bệnh sốt rét với những đặc điểm riêng của bệnh, chứ không phải là nguyên nhân gây các bệnh thương hàn, tả… Cho nên mỗi bệnh đều có nguyên nhân của nó. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn những bệnh chưa xác định được nguyên nhân (ung thư, bệnh bạch cầu, một số bệnh tâm thần…).

Người ta phân biệt:

1. Nguyên nhân bên ngoài: là những mầm bệnh, những yếu tố ngoại môi tác dộng lên cơ thể và gây bệnh ung như:

- Yếu tố cơ học: chấn thương, tai nạn.

- Yếu tố vật lý: bỏng, quá nóng, quá lạnh, dòng điện, thay đổi áp suất đột ngột…

- Yêu tố hóa học: chất độc, hóa chất…

- Yếu tố sinh học: các vi sinh vật (vi khuẩn, virut), nấm.

- Yếu tố xã hội: điều kiện, hoàn cảnh sinh hoạt, tổ chức và tâm lý xã hội.

2. Nguyên nhân bên trong: tuổi tác, thể tạng và di truyền. Trong thực tế bệnh có thể do nhiều nguyên nhân gây nên hoặc có nguyên nhân nhưng không nhất thiết phát sinh bện tật khi không có điều kiện thích hợp. Mặt khác,, cũng có thể nguyên nhân là yếu tố duy nhất quyết định sự phát sinh bệnh tật (một số bệnh truyền nhiễm gây nên do các vi sinh vật độc tính mạnh). Do đó phải luôn cảnh giác với quan điểm “nguyên nhân đơn thuần”.

Thuyết “nguyên nhân đơn thuần” ra đời từ khi Pasteur tìm ra vi khuẩn là nguyên nhân của một số bệnh. Là một học thuyết duy tâm cực đoan về bệnh căn học, cho rằng hễ có nguyên nhân (vi khuẩn) là nhất định có bệnh. Học thuyết này chỉ chú trọng tới nguyên nhân, chưa chú ý đúng mức vai trò của các điều kiện gây bệnh, coi nhẹ khả năng thích ứng, phòng ngự của cơ thể và tác động qua lịa giữa cơ thể và ngoại môi. Với quan điểm này, trong điều trị chủ yếu là tiêu diệt nguyên nhân (vi khuẩn); mới chỉ điều trị bệnh mà chưa quan tâm tới người bệnh, không chú ý tới hoàn cảnh lao đọng, sinh hoạt, tâmtư tình cảm của bệnh nhân cũng như chưa chú ý tới các biện pháp nâng cao sức đề kháng, chống đỡ của cơ thể người bệnh nên chưa phát huy được hiệu lực to lớn của điều trị toàn diện. Đồng thời học thuyết này còn gây 1tư tưởng tiêu cực trong công tác dự phòng bệnh tật.

B- VAI TRÒ CỦA ĐIỀU KIỆN GÂY BỆNH TRONG BỆNH CĂN HỌC

Điều kiện gây bệnh là những yếu tố làm cho bệnh dễ phát sinh và phát triển. Như nguyên nhân phát sinh bệnh lao phổi là trực khuẩn lao nhưng bệnh lao thường xuất hiện thuận lợi khi điều kiện dinh dưỡng kém, lao lực quá đọ, nhiễm lạnh… Những yếu tố này là những điều kiện gây bệnh, có tác dụng làm giảm sức đề kháng của cơ thể, làm cho nguyên nhân phát huy tác dụng và gây thành bệnh.

Nói chung, điều kiện không thể thay thế được nguyên nhân cũng như không nhất thiét phải co điều kiện trong quá trình phát sinh bệnh. Bệnh viêm phổi có thể phát sinh khi không có cảm lạnh, thiếu dinh dưỡng, mệt mỏi và một số điều kiện khác, khi bị tác động bởi các phế cầu khuẩn độc tính rất mạnh. Nhưng cũng có trường hợp điều kiện của các bệnh này đồng thời lại có thể là nguyên nhân của một số bệnh khác, như ăn uống thiếu kém là điều kiện thuận lợi trong phát sinh bệnh, đồng thời lại là nguyên nhân chính của bệnh suy dinh dưỡng, thiếu sinh tố…

Cần cảnh giác với quan điểm “điều kiện đơn thuần”.Thuyết này cho rằng cần nhiều điều kiện kết hợp lại có thể gây được bệnh mà không cần có nguyên nhân đặc hiệu. Cho rằng nguyên nhân đặc hiệu như vi khuẩn thường có sẵn ở ngoại môi, không thể tránh được, nên chỉ cần sự tập hợp các điều kiện là đủ làm cho bệnh xuất hiện. Quan điểm này mang nhiều tính chất tiêu cực và hoàn toàn sai lầm vì đưa ra rất nhiều điều kiện, không cái nào phụ, không cái nào chính. Từng điều kiện tách riêng ra, cũng như nhiều điều kiện kết hợp lại cũng không thể quyết định được bệnh mà chỉ làm cho bệnh dễ phát sinh dưới tác dụng của một nguyên nhân đặc hiệu: không có trực khuẩn lao, nhất định không có bệnh lao mặc dù có đầy đủ các điều kiện thuận lợi (lao tâm, lao lực, ăn uống thiếu kém…). Diệt muỗi, chống đốt, trừ hết plasmodium không thấy xuất hiện bệnh sốt rét ở vùng đó nếu không có nguyên nhân truyền bệnh từ nơi khác tới.

Học thuyết này làm cho người thầy thuốc quên mất nhiêm vụ hàng đầu trong dự phòng và điều trị bệnh tật là phải tìm ra được nguyên nhân chính, điều trị nguyên nhân và điều trị toàn diện mà chỉ đi vào điều trị chung, không đặc hiệu, trở ngại rất lớn cho sự phát triển Y học.

C- MỐI LIÊN QUAN GIỮA NGUYÊN NHÂN VÀ ĐIỀU KIỆN GÂY BỆNH

Giữa nguyên nhân và điều kiện có một mối quan hệ cộng lực rất rõ ràng. Nguyên nhân với độc tính mạnh có thể đơn độc gây bệnh nhưng nếu kết hợp với các điều kiện xấu bệnh lại càng phát sinh dữ dội và nghiêm trọng. Nguyên nhân với số lượng và độc tính không mạnh lắm nhưng gặp các điều kiện kết hợp (ăn uống kém, mệt mỏ quá sức, đói, lạnh…) làm cho bệnh dễ phát sinh; ngược lại nếu ở vào các điều kiện cơ thể tốt (thể lực khỏe mạnh,sức chống đỡ tốt, dinh dưỡng đầy đủ…) lại có tác dụng ngăn ngừa bệnh rất hiệu lực.

Song thông thường, nguyên nhân bao giờ cũng phát huy tác dụng trong những điều kiện cụ thể nhất định. Điều kiện có tác dụng làm giảm sức chống đỡ của cơ thể, do đó tăng cường khả năng gây bệnh của nguyên nhân, làm cho bệnh dễ phát sinh đồng thời ảnh hưởng tới quá trình phát triển và kết thúc của bệnh. Trong thực tế lâm sàng ở một số trường hợp điều trị nguyên nhân đã có kết quả tốt, nhưng nếu bệnh nhân lâm vào những điều kiện xấu, bất lợi (bị nhiễm lạnh, dinh dưỡng kém, chấn thương tinh thần…) bệnh có thể trở thành nặng, diễn biến nghiêm trọng hoặc phát sinh những biến chứng nguy hiểm có thể dẫn tới tử vong.

Hiểu rõ mối quan hệ mật thiết giữa nguyên nhân và điều kiện ta phải phá bỏ kết cấu đó và như vậy có thể tiến hành công tác dự phòng và điều trị với nhiều biện pháp:

- Hạn chế nguyên nhân, tiêu diệt các mầm bệnh là biện pháp đặc hiệu nhất nhưng khó thực hiện triệt để.

- Hạn chế các điều kiện thuận lợi làm cho bệnh dễ phát sinh, phát triển: cải tạo thiên nhiên, cải thiện dời sống vật chất, tinh thần, cải tạo vệ sinh hoàn cảnh, cải thiện ăn uống, giải quyết hợp lý vấn đề ăn uống và nghỉ ngơi… Các biện pháp này rất phong phú, có thể tùy nơi, tùy lúc tiến hành công tác dự phòng và điều trị có hiệu lực cao.

- Nâng cao sức chống đỡ của cơ thể: rèn luyện thể lực, ăn uống, nghỉ ngơi tốt, ổn định tư tưởng, tiêm chủng phòng bệnh…

Như vậy, khả năng phòng bệnh rất lớn, có rất nhiều biện pháp ngăn ngừa bệnh tật, bảo vệ sức khỏe, bảo đảm năng suất lao động và nâng cao tuổi thọ của con người. Và cũng từ đó, đã đề ra quan điểm “dự phòng là chính” và “điều trị toàn diện”, mở ra một triển vọnh vô cùng to lớn về khả năng con người trong các cuộc đấu tranh với bệnh tật. Và người thầy thuốc không phải chỉ đấu tranh chống bệnh tật mà muốn bảo vệ sức khỏe cho con người một cách có hiệu lực còn phải tham gia vào đấu tranh cải tạo thiên nhiên, cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho con người cũng như đấu tranh cải tạo xã hội nữa.

II. VAI TRÒ CỦA CON NGƯỜI VÀ ĐẶC ĐIỂM CƠ THỂ TRONG BỆNH CĂN HỌC

Nguyên nhân và điều kiện phải tác dụng trên cơ thể con người mới gây được bệnh. Trong thực tế, có khi cùng bị tác động bởi nguyên nhân trong hoàn cảnh và điều kiện như nhau, nhưng chỉ có một số người mắc bệnh, có người bệnh nặng, có người bệnh nhẹ hơn, một số khác lại không mắc bệnh. Đó là do cơ thể không đáp ứng lại bằng những biện pháp khác nhau, phụ thuộc vào tính phản ứng của từng cơ thể và phụ thuộc vào những đặc điểm cá biệt của từng cơ thể (thể tạng và tính di truyền).

=== 1. Tính phản ứng của cơ thể: === là khả năng đáp ứng củ co thể đối với các kích thích bình thường và bệnh lý. Đối với kích thích bệnh lý, mỗi cơ thể có biện pháp đáp ứng khác nhau, ở người trẻ khỏe, phản ứng thường mạnh hơn ở người già yếu. Tính phản ứng của cơ thể chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: thể lực, tuổi tác, giới tính, thần khinh- nội tiết và một số yếu tố ngoại cảnh như thời tiết, nhiệt độ, dinh dưỡng… tác dụng trên cơ thể.

2. Thể tạng:

Ở người cũng như ở động vật, đều có những điểm cá thể về hình thái và thể chất gọi là thể tạng. Từ y học cổ đại tới nay, người ta đã phân biệt nhiều loại thể tạng của người dựa vào những dấu hiệu phong thái bên ngoài hoặc dựa vào những cấu tạo bên trong cơ thể, tồn tại tương đối lâu dài và quyết định sự khác nhau cơ bản giữa con người. Theo quan niệm hiện đại, thể tạng là yếu tố bên trong cơ thể, là tổng hợp các đặc điểm về hình thái và chức năng của cơ thể dựa trên cơ sở của tính di truyền và quyết định tính phản ứng của cơ thể đối với bệnh tật. Có thể nội tạng là cơ sở vật chất của tính phản ứng.

Có thể phân biệt 2 loại thể tạng: a) Thể tạng cấu trúc (constitutio) dựa vào cấu trúc chức phận và hình thái của cơ thể: thể tạng a-stênic phát chính về chiều cao; thể tạng hyper- stênic phát chính về chiều ngang; thể tạng giao cảm, phó giao cảm… b) Thể tạng dễ mắc bệnh (diathesis) là trạng thái cơ thể có phản ứng độc đáo đối với các kích thích bình thường và có khuynh hướng dễ mắc bệnh này hay bệnh khác. Diathesis là một khái niệm không cụ thể, không phải là bệnh tật nhưng sẵn sàng mắc một số bệnh khi có điều kiện thích hợp, thường gặp ở trẻ em:

- Tạng xuất tiết: viêm niêm mạc xuất tiết ở trẻ em, đặc điểm là dễ bị các bệnh ngoài da (lở, chốc, eczema…) và giảm sức chống đỡ với nhiễm khuẩn. Nguyên nhân có thể là do tăng tính mẫn cảm của cơ thể, và có thể là nguồn gốc các bệnh dị ứng, tự miễn sau này

- Tạng co giật: có những cơn co giật và co cứng có liên quan đến những rối loạn các muối khoáng và tính hưng phấn của thần kinh- sơ. Khi co giật, nồng độ Ca máu giảm, nồng độ P vô cơ tăng, chức phận tuyến cận giáp tăng và có thiếu hụt sinh tố C.

- Tạng thymus-hạch: hay bị viêm amidan, viêm mũi họng, viêm tai, nổi hạch, dễ có phản ứng tăng bạch cầu đơn nhân.

Nói chung, thể tạng không phải là trạng thái cố định, vĩnh viễn mà có thể biến đổi do ảnh hưởng các yếu tố ngoại cảnh, nghề nghiệp, hoặc khi điều trị tích cực. Sự phát sinh và phát triển bệnh tật trong trường hợp này có thể ngăn ngừa được bằng các biện pháp phòng bệnh, cải thiện và thay đổi điều kiện, hoàn cảnh cũng như cách sống của bệnh nhân.

Học thuyết nội tạng là một học thuyết duy tâm, cho bệnh phát sinh là do thể tạng quyết định, từ các zen di truyền cố định gây nên, do đó người bệnh là những người mang sẵn các zen bệnh lý và thuộc nhóm người chưa hoàn chỉnh như vậy, nhân dân và nghèo đói mà mang bệnh, công nhân mắc bệnh nghề nghiệp, bị tai nận, bệnh dịch… cũng là do thể tạng bệnh lý chứ không phải do chế độ xã hội, vệ sinh phòng bệnh kém hoặc bảo hộ lao động kém gây ra. Thuyết này còn là cơ sở cho tệ phân biệt chủng tộc; người da đen thuộc chủng tộc hạ đẳng, thuộc nhóm người không hoàn chỉnh nên dễ mắc bệnh hơn người da trắng. Và như vậy, thể tạng là nguyên nhân bên trong, quyết định bệnh tật như một định mệnh chứ không thể tránh thoát, từ đó dẫn đến quan điểm tiêu cực đấu tranh, chịu đựng số phận, cho nên học thuyết này còn có tính phản động chính trị.

=== 3. Yếu tố di truyền: === cũng là nguyên nhân bên trong của bệnh tật. Bệnh có thể truyền từ bố mẹ cho con cái qua các zen bệnh hoặc chỉ truyền những yếu tốbầm di truyền (praedispositio),trong trường hợp này các yếu tố di truyền chỉ làm nhiệm vụ hình thành cơ địa tao điều kiện cho bệnh phát sinh khi có yếu tố bên ngoài phù hợp (bệnh huyết áp cao, bệnh đái tháo đường…).

III. VAI TRÒ CỦA YẾU TỐ XÃ HỘI TRONG BỆNH CĂN HỌC

Bệnh tật ở người thường phát sinh trong những điều kiện lao động và sinh hoạt xã hội nhất định nên yếu tố xã hội có một ý nghĩa vô cùng quan trọng trong sự phát sinh bệnh tật, cũng như trong dự phòng và ngăn ngừa bệnh tật.

1. Hoàn cảnh xã hội đã tạo ra những yếu tố bệnh lý đặc biệt của con người.

Ta thường nói một số bệnh nào đó là con đẻ của một chế độ xã hội nhất định, như vậy yếu tố xã hội được coi như là nguyên nhân của một ssó bệnh được gọi là bệnh xã hội. Một chế độ dung túng những hiện tượng ăn chơi, trụy lạc, nạn mại dâm… sẽ nảy sinh ra nhiều loại bệnh hoa liễu như giang mai, lậu và bênh xì ke. Ở các nước chậm tiến, mức sống thấp, điều kiện vệ sinh kém, sinh hoạt thấp thì bệnh đau mắt hột, bệnh giun-sán đường ruột, bệnh gan-mật phổ biến với tỉ lệ mắc bệnh rất cao. Bệnh nghề nghiệp do nhiễm độc các hóa chất tăng nhanh ở các nước công nghệ phát triển mạnh…

2. Yếu tố tâm lý xã hội cũng là một nguyên nhân gây bệnh quan trọng:

Sự khác nhau cơ bản giữa người và động vật là lao động sáng tạo và lời nói, và do hoạt động thần kinh cao cấp ở người phát triển cao nên yếu tố tâm lý xã hội có thể là một trong những nguyên nhân chính gây bệnh, hoặc làm cho bệnh dễ phát sinh và phát triển. Vai trò của yếu tố tinh thần, tâm lý (chấn thương tâm lý, lo buồn day dứt, xúc cảm quá độ…) đã được công nhận trong một số bệnh: bệnh loạn thần kinh chức năng, bệnh cao huyết áp, bệnh loét dạ dày-tá tràng, bệnh ưu năng giáp trạng, bệnh tâm thần… Cho nên một số biện pháp phòng và chữa bệnh như giải quyết thắc mắc ổn định tinh thần (tâm lý niệu pháp), an dưỡng nghỉ ngơi, điều trị bằng giấc ngủ (thùy miên liệu pháp) có tác dụng bảo vệ và phục hồi chức năng điều chỉnh của vỏ não đối với các chức phận cơ thể đã đạt được nhiều kết quả thực tế trên lâm sàng.

Đối với người thầy thuốc và cả những người quanh bệnh nhân, lời nói có một ý nghĩa vô cùng quan trọng. Pavlov cho lời nói đối với con người là môt kích thích thật sự, một kích thích có điều kiện như tất cả các kích thích bệnh lý khác. Tục ngữ ta cũng có câu “lời nói có thể giết người, ngược lại lời nói có thể làm người ta sống lại được”. Trên thực tế lời nói không đúng chỗ của thầy thuốc, nói không cân nhắc những nguy cơ của bệnh, thái độ chán nản bất lực làm cho bệnh nhân lo sợ cho tính mạng của mình, hoặc lời nói nóng nảy, bực tức, thiếu tôn trọng, thiếu quan tâm của thầy thuốc cũng làm bệnh nhân lo nghĩ, buồn phiền, làm cho bệnh diễn biến trở thành nghiêm trọng và đôi khi dẫn tới những hậu quả tai hại khôn lường. Ngược lại thái độ thầy thuốc tận tâm, vui vẻ, có những lời nói nhẹ nhàng, an ủi động viên, thuyết phục người bệnh yên tâm điều trị tin tưởng sẽ khỏi bệnh và góp phần đấu trang giải quyết bệnh tật thì công tác điều trị sẽ được tiến hành tốt, bệnh tật thuyên giảm do người bệnh biết tự theo dõi, báo cáo những diễn biến cần thiết, thực hiện tốt những yêu cầu của điều trị (tập vận động, lao động nhẹ nhàng, ăn ngủ và uống thuốc đúng quy định…) nên thường đem lại kết quả điều trị khả quan. Đó chính là do người thầy thuốc đã sử dụng tốt “ tâm lý liệu pháp”, một khâu quan trọng trong điều trị toàn diện, và có một quan niệm khoa học biện chứng về bệnh căn học, không chỉ nhìn thấy nguyên nhân gây bệnh mà phải thấy cả con người trong các điều kiện sinh hoạt xã hội để “ điều trị cả người bệnh chứ không phải chỉ điều trị bệnh tật”

3. Yếu tố xã hội là những điều kiện gây bệnh thực tế cho con người:

Những nguyên nhân gây bệnh thường thông qua những điều kiện sinh hoạt xã hội (vật chất và tinh thần), hoàn cảnh và quan hệ xã hội nhất định mới phát huy được tác dụng trên cơ thể con người.

Ở miền Bắc trước đây và miền Nam nước ta hiện nay sống trong chế độ thực dân kiểu cũ và mới, đại đa số nhân dân lao động bị áp bức bóc lột, đời sống khổ cực thiếu thốn, mạng lưới y tế vệ sinh không được phát triển rộng rãi để phục vụ cho đông đảo quần chúng, chế độ bảo hộ lao động không được chú ý, các tệ nạn xã hội được khuyến khích nên bệnh tật dễ phát sinh, lan rộng và tỷ lệ tử vong tại các “nhà thương bố thí” tăng vọt một cách khủng khiếp, tuổi thọ trung bình giảm rất thấp. Người mẹ và trẻ em không được bảo vệ nên phát sinh nạn “hữu sinh vô dưỡng”, đẻ nhiều nhưng nuôi dưỡng được rất ít khiến cho cơ thể người mẹ suy nhược, giảm năng suất lao động, dễ mắc các bệnh sau khi sinh nở (bệnh hậu sản); trẻ em thì khó nuôi, quặt quẹo, “ sài mòn” do đó ảnh hưởng tới sức khoẻ chung của dân tộc. Các bệnh dịch phát triển rộng rãi và phổ biến: dịch hạch, dịch tả, dịch đậu mùa, dịch viêm màng não, dịch sốt định kỳ, vv... đã giết hại hàng triệu người dân lao động.

Người thầy thuốc phải thấy rõ yếu tố xã hội trong bệnh căn học. Dưới chế độ XHCN, đời sống vật chất và tinh thần không ngừng được cải thiện, bài trừ các tệ nạn xã hội, các hủ tục, xây dựng đời sống mới trật tự vệ sinh, tôn trọng các chế độ bảo hộ lao động, sinh đẻ có kế hoạch, bảo vệ bà mẹ và trẻ em, xây dựng tốt nhà trẻ mẫu giáo, trường học, vv... chính là tạo những yếu tố thuận lợi giúp cho con người dự phòng và đấu tranh tiêu diệt bệnh tật, nâng cao sức khoẻ và tăng năng suất lao động xã hội. Mạng lưới y tế trong nhân dân đã phát triển mạnh đến tận các xã, và trong quân đội, công tác vệ sinh phòng dịch cũng được thực hiện có hệ thống nhằm bảo vệ sức khoẻ, nâng cao sức chiến đấu cho toàn quân. chúng ta cần tận dụng và nâng cao hiệu lực của các tổ chức đó. Tuy rằng hiện nay các tổ chức đó chưa thật được hoàn hảo, nhưng chúng ta cũng thấy được khả năng to lớn của công tác dự phòng bệnh tật một cách toàn diệnvà hiểu ý nghĩa của phương châm “dự phòng là chính” của y học cách mạng. Như vậy trong tương lai không xa, con người có thể đẩy lùi một số bệnh tật ra khỏi đời sống của nhân loại, tuy nhiên cuộc đấu tranh với bệnh tật cũng vẫn phải liên tục vì hoàn cảnh, điều kiện sống, chế độ mới xuất hiện thì một số bệnh tật mới lại nảy sinh. Như vậy, nắm được khái niệm khoa học, đúng đắn, toàn diện về bệnh căn học chúng ta mới có thể chủ động, tích cực trong công tác dự phòng, điều trị bệnh tật.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • BÁCH KHOA Y HỌC
  • Tác giả: Bác sĩ Đa Khoa Lê Đình Sáng; Trường Đại Học Y Khoa Hà Nội, khóa 2005-2011.
  • Email: LesangmdAt char.pnggmail.com
  • Nguồn: Nhiều nguồn, chi tiết xem bài giới thiệu
  • CẢNH BÁO: Không có chuyên môn, không phải là nhân viên y tế, bạn không được phép tự sử dụng những thông tin có trong cuốn sách này để chẩn đoán và điều trị.

Có thể bạn muốn xem

"Like" us to know more!