Bản chất và hiện tượng

VI. BẢN CHẤT VÀ HIỆN TƯỢNG

1. Khái niệm bản chất và hiện tượng

  • Bản chất là tổng hợp tất cả những mặt, những mối liên hệ tất nhiên tương đối ổn định ở bên trong sự vật, quy định sự vận động và phát triển của sự vật đó.
  • Hiện tượng là sự biểu hiện của những mặt, những mối liên hệ bản chất ra bên ngoài.
  • Phân biệt cái bản chất với cái cái chung và quy luật.
    • Cái bản chất đồng thời cũng là cái chung nhưng không phải cái chung nào cũng là cái bản chất.
    • Cái bản chất đồng thời là cái có tính quy luật. Theo Lênin, bản chất và quy luật là những phạm trù cùng một bậc, cùng một trình độ.

Tuy nhiên, bản chất và quy luật không hoàn toàn đồng nhất với nhau. Mỗi quy luật thường chỉ biểu hiện được một mặt, một khía cạnh nhất định của bản chất. Còn bản chất là tổng hợp của hàng loạt quy luật.)

2. Mối quan hệ biện chứng giữa bản chất và hiện tượng

a. Sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng

Mỗi sự vật đều là sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng. Sự thống nhất đó thể hiện ở chỗ

  • Thứ nhất, bất kỳ bản chất nào cũng được bộc lộ ra qua những hiện tượng tương ứng, và bất kỳ hiện tượng nào cũng là sự bộc lộ của bản chất ở mức độ nào đó, hoặc nhiều hoặc ít. Khi bản chất thay đổi thì hiện tượng biểu hiện nó cũng sẽ thay đổi theo.
  • Thứ hai, bản chất bao giờ cũng bộc lộ ra qua hiện tượng, còn hiện tượng bao giờ cũng là sự biểu hiện của bản chất.

b. Tính chất mâu thuẫn của sự thống nhất giữa bản chất và hiện tượng

  • Thứ nhất, bản chất phản ánh cái chung tất yếu, cái chung quyết định sự tồn tại và sự phát triển của sự vật, còn hiện tượng phản ánh cái cá biệt. Một bản chất biểu hiện ra ngoài bằng vô số hiện tượng khác nhau tuỳ theo sự biến đổi của hoàn cảnh.
  • Thứ hai, bản chất là mặt bên trong ẩn giấu sâu xa của sự vật, còn hiện tượng là sự biểu hiện bản chất đó ra bên ngoài, nhưng biểu hiện dưới hình thức đã cải biến, nhiều khi xuyên tạc bản chất.
  • Thứ ba, bản chất tương đối ổn định, biến đổi chậm. Còn hiện tượng không ổn định, nó luôn luôn trôi qua, biến đổi nhanh hơn so với bản chất.

3. Ý nghĩa phương pháp luận

  • Thứ nhất, để hiểu đầy đủ và đúng đắn về sự vật không nên dừng lại ở hiện tượng mà phải đi sâu vào tìm hiểu bản chất của nó. Trong hoạt động thực tiễn cần dựa vào bản chất chứ không dựa vào hiện tượng. Nhiệm vụ của nhận thức nói chung, của nhận thức khoa học nói riêng là phải vạch ra được cái bản chất của sự vật.
  • Thứ hai, Cần hết sức thận trọng khi kết luận về bản chất của sự vật.
  • Thứ ba, nếu muốn tìm ra bản chất của sự vật cần nghiên cứu các hiện tượng. Những hiện tượng bao giờ cũng biểu hiện bản chất dưới dạng đã cải biến, nhiều khi xuyên tạc, nên khi nhận thức bản chất của sự vật phải xem xét rất nhiều hiện tượng khác nhau và từ nhiều góc độ khác nhau, trong đó phải ưu tiên cho việc xem xét trước hết các hiện tượng điển hình trong hoàn cảnh điển hình.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Giáo trình Triết học Mác Lênin
  • Đại học An Giang
"Like" us to know more!