Bản chất của nhận thức

I. BẢN CHẤT CỦA NHẬN THỨC

1. Quan niệm về nhận thức của một số trào lưu triết học trước Mác

  • Quan điểm của chủ nghĩa duy tâm: phủ nhận nguồn gốc khách quan của nhận thức, các nhà duy tâm chủ quan cho rằng nhận thức là quá trình tự sản sinh ra tri thức bởi chủ thể (Bercelin) nói một cách khác đó là quá trình phản ánh trạng thái chủ quan của con người. Các nhà duy tâm khách quan cho rằng nhận thức là sự nhận thức cảm giác, biểu tượng của con người, “Ý niệm tuyệt đối” (Hegel).
  • Chủ nghĩa hoài nghi: họ nghi ngờ tính xác thực của tri thức từ đó nghi ngờ cả sự tồn tại của thế giới khách quan và từ đó phủ nhận khả năng nhận thức thế giới của con người.
  • Chủ nghĩa duy vật siêu hình: cho rằng nhận thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc con người, thừa nhận thế giới tồn tại độc lập với ý thức con người và là nguồn gốc của nhận thức. Sự tác động của các sự vật, hiện tượng trong thế giới vật chất lên giác quan của con người đã gây nên cảm giác song họ coi nhận thức là sự phản ánh giản đơn, là bản sao nguyên xi trạng trái bất động của sự vật.

2. Quan điểm của CNDVBC về bản chất của nhận thức

CNDVBC đã khắc phục những hạn chế trên của CNDV siêu hình và đã lí giải một cách khoa học vấn đề bản chất của nhận thức dựa trên những nguyên tắc cơ bản sau đây

  • Nguyên tắc (1): Thừa nhận sự tồn tại của thế giới vật chất ở bên ngoài và độc lập với ý thức. Nhận thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào bộ óc người một cách chủ động và sáng tạo (xác định khách thể và chủ thể của nhận thức).
  • Nguyên tắc (2): Thừa nhận khả năng nhận thức thế giới của con người: “Về nguyên tắc, không có cái gì là không thể biết, có chăng chỉ là cái chưa biết được mà thôi”.
  • Nguyên tắc (3): Nhận thức không phải là một hành động nhất thời, thụ động mà là một quá trình biện chứng phát triển theo quy luật nội tại của nó; là quá trình đi từ chưa biết đến biết, từ biết ít đến biết nhiều, đi từ hiện tượng đến bản chất, từ bản chất kém sâu sắc đến bản chất sâu sắc hơn, là quá trình không ngừng nảy sinh và giải quyết mâu thuẫn.
  • Nguyên tắc (4): Nhận thức có nguồn gốc từ thế giới vật chất nhưng cơ sở chủ yếu và trực tiếp nhất của nhận thức là thực tiễn. Con người là chủ thể của nhận thức trước hết vì con người là chủ thể trong hoạt động của mình

Tóm lại: “Nhận thức là quá trình con người phản ánh một cách biện chứng, năng động sáng tạo thế giới khách quan dựa trên cơ sở thực tiễn lịch sử - xã hội".

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Giáo trình Triết học Mác Lênin
  • Đại học An Giang
"Like" us to know more!