Bò lớn bằng voi

Bò lớn bằng voi

Bạn hãy tưởng tượng xem, nếu có ai nuôi một con bò mà chỉ qua hôm sau nó đã lớn phổng lên bằng một con voi khổng lồ thì thật là điều kì diệu biết bao nhiêu. Ấy vậy mà câu chuyện tưởng như chỉ có trong thần thoại này có thể hoàn toàn biến thành sự thật nếu ta thay con bò bằng khối nấm men nặng tương đương.

Hiện nay ở các nhà máy sản xuất men, chỉ cần 500 kg men nuôi trong thùng, mỗi ngày có thể thu được đến 1250 kg prô-tê-in. Muốn có được số lượng thịt bò tương đương trong cùng thời gian, ít ra cũng phải chăn thả một đàn bò chừng 2500 con trên đồng cỏ loại tốt nhất. Còn muốn có lượng prô-tê-in tương đương của 1000 con lợn cỡ 50 kg thì chỉ cần cho 10 thùng lên men 5 vạn lít hoạt động trong 24 giờ là đủ.

Nấm men không chỉ có tốc độ tổng hợp các chất, nhất là prô-tê-in nhanh gấp hàng ngàn lần so với gia súc mà còn có hàm lượng prô-tê-in không một loại động vật nuôi nào sánh nổi. Mỗi tạ nấm men khô hiện nay có đến 60 kg prô-tê-in. Chính vì vậy mà loại vi sinh vật này hiện nay đã được xếp vào trong đội ngũ các "gia súc" được nuôi để lấy thịt.

Vậy trại chăn nuôi nấm men có gì khác với trại gà, bò, lợn? Ở đấy không hề có đồng cỏ chăn thả mênh mông, cũng không có những dãy chuồng trại xây ngang dọc, mà có những thùng hình trụ dung tích hàng vạn lít xếp thành từng dãy dài. Thức ăn của nấm men thật đơn giản. Chỉ có rỉ đường và một ít muối đạm, lân, ka-li. Nếu cứ để nguyên như vậy thì men sẽ dùng đường để sản xuất rượu vì thiếu không khí trầm trọng. Men sinh sản rất chậm, sinh khối tăng không được bao nhiêu. Vì vậy người ta phải bơm vào thùng một lượng không khí sạch khổng lồ dưới dạng những bọt khí nhỏ li ti. Có đủ không khí để thở, nấm men sẽ ngừng sản xuất rượu tập trung vào việc xây dựng cơ thể và sinh đẻ. Nhờ đó mà sinh khối có thể tăng gấp hàng chục lần so với khiVì sao không khí lại có tác dụng xoay chuyển cả tình hình hoạt động của nấm men như vậy? Sự có mặt của ô-xy không khí đã giúp cho các vi sinh vật này phân giải hoàn toàn đường thành khí các-bô-níc. Còn khi thiếu ô-xy, một phần năng lượng vẫn giữ lại ở trong rượu. Tính ra, năng lượng mà cơ thể nấm men thu được khi có đủ ô-xy, nhiều gấp 20 lần khi lên men rượu. Chính nguồn năng lượng dồi dào này đã giúp cho quá trình tổng hợp prô-tê-in và các chất khác trong tế bào nấm men diễn ra thật mãnh liệt. Do đó, toàn bộ sinh khối sẽ tăng với tốc độ phi thường.

Prô-tê-in của nấm men rõ ràng là được sản xuất nhanh, rẻ hơn rất nhiều so với prô-tê-in động, thực vật. Chỉ có điều là rỉ đường tuy rẻ nhưng không phải là dồi dào. Vì vậy cần phải nhanh chóng tìm được một loại nguyên liệu thật rẻ mà lại thật sẵn trong tự nhiên.

Người ta đã thử mọi nguyên liệu: dịch thủy phân gỗ, rơm rạ, nước thải nhà máy giấy, dịch hoa quả... nhưng tất cả đều chưa đạt yêu cầu.

Thế rồi công lao khó nhọc của con người cuối cùng đã được đền bù xứng đáng. Các nhà khoa học đã phát hiện ra một điều kỳ lạ: những váng dầu lan ra trên mặt nước tự nhiên biến mất. Vậy ai đã bí mật dọn vệ sinh toàn bộ mặt nước mênh mông đầy váng dầu? Kết quả cuộc điều tra tỉ mỉ trong các phòng thí nghiệm đã cho thấy chính vi sinh vật đã "ngốn" hết các váng dầu này.

Liệu có thể dùng chúng để sản xuất prô-tê-in từ dầu hỏa không? Các nhà khoa học Liên Xô đã dẫn đầu trong lĩnh vực mới mẻ này. Họ chọn được loại nấm men chuyên ăn pa-ra-phin trong dầu hỏa. Đây là sản phẩm loại bỏ trong quá trình sản xuất xăng. Nó chiếm đến 20% khối lượng trong dầu thô. Chỉ cần tổng sản lượng dầu khai thác hàng năm đạt mức 3,3 tỉ tấn như năm 1975 thì cũng thừa pa-ra-phin làm nguyên liệu cho sản xuất nấm men. Vậy là trở ngại lớn nhất đã được vượt qua.

Năm 1968, nhà máy nấm men từ pa-ra-phin dầu hỏa đầu tiên trên thế giới, với công suất 12 000 tấn/1 năm đã bắt đầu hoạt động ở Liên Xô. Thành công này đã mở ra một triển vọng vô cùng to lớn cho sự phát triển của ngành sản xuất prô-tê-in nấm men. Chỉ mới hơn mười năm trở lại đây, hàng loạt những nhà máy sản xuất men từ dầu hỏa đã mọc lên khắp các nước Mỹ, Nhật, Anh, Pháp, Cộng hòa Liên bang Đức...

Đây là một trong những hướng có triển vọng nhất nhằm giải quyết mối nguy cơ về nạn thiếu đạm đang đe dọa nhân loại. Hiện nay, hai phần ba dân số trên thế giới, nhất là nhân dân các nước Á, Phi và Mỹ La Tinh đang lâm vào tình trạng đói đạm nghiêm trọng. Trong thời gian ngắn, không dễ gì có thể bù được số khổng lồ prô-tê-in bị thiếu hụt so với yêu cầu của toàn thế giới là khoảng 15 triệu tấn. Thế nhưng chỉ cần sử dụng khoảng một phần mười số pa-ra-phin hiện từ dầu hỏa khai thác được hiện nay, chúng ta cũng có thể thu được tới 35 triệu tấn prô-tê-in nấm men, đủ đáp ứng nhu cầu về chất này của tất cả các nước.

Có thể sử dụng nấm men thông qua gia súc, nghĩa là cho chúng ăn ngay hoặc ủ vào thức ăn một thời gian để tăng lượng men rồi mới cho gia súc ăn. Sau đó chúng ta mới sử dụng lại thịt của loại gia súc.

Gần đây, thế giới đang cố gắng làm thế nào đưa thẳng prô-tê-in của vi sinh vật tới con người mà không phải nhờ vả đến gia súc. Thật ra nếu ăn thẳng nấm men thì quả cũng không lấy gì làm thích thú cho lắm. Bởi vì nom nó tựa bột nhão, mùi thì hơi ngang và vị thì nhàn nhạt. Nhưng khoa học chế biến ngày này đã có khả năng "dệt" lại các sợi prô-tê-in của nấm men làm cho nó giống hệt các loại thịt. Sau đó chỉ cần nhuộm màu và gia hương cho đúng với từng loại. Ngày nay tại một số nước, các loại trứng cá và thịt lợn, thịt bò giả đã được bán ra khá rộng rãi. Ngay cả đến những người sành ăn nhất nhiều khi cũng không tài nào phân biệt nổi miếng thịt nào có gốc từ vi sinh vật, miếng nào là từ gia súc.

Ở nước ta, từ khoảng năm 1965 đến nay, các loại men gia súc TH265 và TH27 do Bộ môn vi sinh vật Trường đại học Tổng Hợp tìm ra đã được sử dụng rộng rãi ở các địa phương để ủ vào thức ăn gia súc. Lợn ăn thức ăn ủ men có thể tăng trọng khoảng 10-15% so với đối chứng. Rất tiếc là nhà máy men từ rỉ đường do Ba Lan giúp ta xây dựng đã bị phá hủy trong chiến tranh chống Mỹ.

Trong tương lai, với tiềm năng to lớn của tổ quốc về dầu hỏa, chắc hẳn việc phát triển hàng loạt cơ sở sản xuất nấm men từ pa-ra-phin sẽ góp phần quan trọng trong việc giải quyết nạn thiếu prô-tê-in cho người và gia súc ở nước ta.

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tác phẩm: Những điều kỳ lạ trong thế giới vi sinh vật
  • Tác giả: Vũ Kim Dũng
  • Nhà xuất bản Thanh Niên, 1984
  • Đánh máy (TVE): kimdungjay, ChungCH, Thuy_trang89, dinhrj, thaoican, lananha1, hainguyenspk và 4DHN