"Bài phường” được dựng lên để làm gì?

"Bài phường” được dựng lên để làm gì?

Mỗi khi đi thăm các chùa chiền, đền miếu, lăng mộ hay khu vườn cây cổ, chúng ta thường có thể thấy những kiểu kiến trúc hình những cái cổng, tùy theo quy mô, những cái cổng này được hình thành với hai cột, bốn cột, sáu cột hay tám cột xếp thành hàng, trên đỉnh những cái cột này lại có bắc những xà ngang, trên các cột và xà đều có khắc những chữ đề mang tính chất kỉ niệm.

Các vật kiến trúc mang đặc sắc độc đáo của văn hóa người Hán này được gọi là bài phường, các bài phường phần nhiều được dùng để kỉ niệm những người đã qua đời, hoặc giả để tuyên đương lễ giáo, nêu gương công đức.

Người ta thường gặp thấy những bài phường trinh tiết, bài phường công đức v.v... Các bài phường trinh tiết được dựng lên để ca ngợi những người phụ nữ giữ đúng "tam tòng tứ đức" theo lễ giáo phong kiến đời xưa. Bài phường công đức dùng để kỉ niệm các nhân vật đã có cống hiến cho xã hội hoặc có phẩm đức cao cả.

Các bài phường thường được làm bằng những vật liệu như gỗ, gạch, đá và thường được dựng lên ở lối vào các đền, chùa, miếu mạo, lăng mộ, từ đường, vệ môn hoặc ở đầu đường đầu phố. Ngoài ý nghĩa kỉ niệm, các bài ng này lại còn có tác dụng tô điểm cảnh quan. Theo những điều còn ghi chép trong các tài liệu lịch sử bài phường đã có từ thời kì Xuân Thu, nhưng hình thức hết sức đơn giản: chỉ có hai cái cột, bên trên thêm một cái xà ngang và gọi là "Hoành môn"

Đến thời kì nhà Tùy và nhà Đường, do nhiều nhu cầu của kiến trúc đô thị, ở đâu cũng có thể thấy những cửa khu phố dựng lên theo kiểu hoành môn.

Từ đời Tống về sau, trên cơ sở các phường đã thấy phát triển những bài phường với tác dụng phát triển từ chỗ là nơi qua lại thành trang trí.

Đời Minh và đời Thanh là thời kì phát triển cao nhất của các bài phường.

Trong những năm niên hiệu Gia Tĩnh đời Minh, đã xây dựng bài phường bằng Hán bạch ngọc tại đoạn phía nam Thần Lộ của Thập Tam Lăng có sáu cột trụ, năm cửa, mười một lầu, rộng 28,86 mét, cao 14 mét, nom cực kì hoành tráng.

Bài phường cũng có thể được gọi là bài lâu, nhưng bài lâu nói chung bên trên xà ngang còn dựng thêm một cái lầu có mái thậm chí có tới hai, ba tầng lầu. Ngày nay trong những ngày lễ hay ngày kỉ niệm, chúng ta thường dùng tre, gỗ để làm những bài lâu, trên đó treo đèn kết hoa để nói lên ý nghĩa ăn mừng.

LA DUẪN HỎA

Tác phẩm, tác giả, nguồn

  • Tên sách: Biết tất tật chuyện trong thiên hạ
  • Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây liên kết với Nhà xuất bản Thuận Hóa
  • Dịch từ tiếng Hán theo: Tiểu học sinh thiên hạ sự toàn tri đạo (Thiếu niên Nhi đồng Xuất bản xã, Tháng 3 năm 2001)
  • Những người dịch: Nguyễn Thị Ngân Linh, Nguyễn Thị Hồng Hà, Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Nguyễn Thị Tố Mai
  • Người hiệu đính: Nguyễn Thụy Ứng
  • Thực hiện ebook: hoi_ls (thuvien-ebook.com)